Kanuni Sulltan Sylejmani (i Madhërishëm) 1520-1566
Qyteti antik
~Foustel De Coulanges
Origjina e Mendimit
~Jean Pierre Vernant
Struktura e simbolizmit ilir
~Aleksandër Stipçevic
Roma Mbretërore
~Shaban Dervishi
Republika e hershme
~Shaban Dervishi
Zgjerimet e para të Romës (753 – 350 para Jezu Krishtit)
~Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Arkeologjisë
V
XV
XX
Shqipëria Arkeologjike
~Muzafer Korkuti
Arkitektura Sepulkrale
~Apollon Baçe
Në pranverë të vitit 1396
~Oliver Jans Schmitt
Republika detare e Venedikut
~Oliver Jens Schmitt
Ajkuna kján Omerin
~Curraj – Epér (Mirash Gjoni)
Orët e Mujit
~Visaret e Kombit
Bylisi
~Neritan Ceka, Skënder Muçaj

Kanuni Sulltan Sylejmani (i Madhërishëm) 1520-1566

Hapja e Beogradit ndaj Islamit Hapja e Rodosit ndaj Islamit 928/1522 Beteja e Mohaçit në vitin 932/1526 Rrethimi i parë i Vjenës 935/1529 Fushata e tretë në Hungari 938/1532 Fushata e katërt në Hungari 948/1541 Fushata e pestë në Hungari 950/1543 Fushata për pushtimin e Bagdadit Fushata në Iran Veprimtaritë e flotës detare Veprimtaria osmane në Oqeanin Indian Xhihadi ndaj Sigetvarit

Shehzade Sylejmani u thirr nga Manisa në Stamboll për t'u bërë sulltan osman. Por, guvernatori i Biladu'sh-Shamit (Sirisë), Xhanberdi Gazali, përfitoi nga ky transferim pushteti, për të rigjallëruar Devletin Memluk. Ai u vetëshpall sundimtar me titullin Melik Eshref (mbreti më i nderuar), mbajti hutben në emrin e tij. dhe fabrikoi monedhën sikke. Ai iu dërgoi Shah Ismailit dhe guvernatorit të Egjiptit, Hajri Beut, lajmëtarët e tij për t iu kërkuar atyre bashkëpunim. Hajri Beu mendonte se kjo ishte e pamundur, edhe pse në të njëjtën kohë, e ndjeu se provokimi armiqësisë me Xhanberdi Gazaliun nuk do të ishte në interes të tij, ndaj i ktheu përgjigje se do ti bashkohej në rebelim, nëse Xhanberdi Gazaliu do ta rrethonte Alepon. Dhe Xhanberdi Gazaliu e rrethoi Halebin (Alepon) me 20.000 luftëtarë, por ai u përball me një qëndresë shumë të fortë. Ndërkohë, Shehsuvarogllu (Çehsuvaroglu) Ali Beu mbërriti në Alepo dhe i shkaktoi humbje Xhanberdi Gazaliut dhe veziri i tretë, Ferhad Pasha mbërriti me një ushtri kalorësish nga disa sanxhakë dhe me disa jeniçerë nga Anadolli, dhe koka e Xhanberdi Gazaliut u dërgua në Stambdll. Shtypja e revoltës së Xhanberdi Gazaliut brenda një kohe të shkurtër, prishi planet e Shah Ismailit. Me të dëgjuar që Xhanberdi Gazaliu ishte mundur, ai la kryeqytetin e Tebrizit dhe shkoi në provincën e Kazvinit, me pretekstin se do të kalonte verën atje.

Hapja e Beogradit ndaj Islamit

"Marrja e rajonit të Ballkanit hapi rrugën e një lufte botërore dyshekullore kundër fuqive evropiane." Lumi Danub ishte kufiri midis Devletit Osman dhe botës së krishterë. Pjesa veriore e kufirit i përkiste Evropës së krishterë, ndërsa pjesa jugore muslimanëve. Kështjella e Beogradit, duke qenë se kishte një pozitë të rëndësishme strategjike, e pozicionuar në bregun jugor të Danubit, paraqiste një nevojë të domosdoshme për aneksim. Osmanët e kishin rrethuar dy herë këtë kështjellë, por nuk kishin arritur ta mermin. Kanuni Sulltan Sylejmani marshoi për në Beograd, që në atë kohë ishte nëh zotërimin e Hungarisë, pasi ai qytet ishte me rëndësi tepër strategjike për osmanët. Përreth 50 anije transportuan fumizime duke lundruar nëpër Danub. Beogradi u rrethua për një muaj, derisa u hap ndaj Islamit në vitin 927/1521.107 Banorëve të Beogradit iu dha liri e plotë të qëndronin në këtë vend dhe në çdo pjesë tjetër të territorit osman duke paguar xhizje.

Hapja e Rodosit ndaj Islamit 928/1522

Ishulli i Rodosit, i pozicionuar gjatë rrugës detare Stamboll-Egjipt, kishte qenë një burim i vazhdueshëm shqetësimi për muslimanët. Biladu'sh-Shami (Siria) ishte një vend osman, gjithashtu, dhe për këtë arsye, ky ishull ishte kthyer në pikën më të lartë të vlimit mes territoreve osmane. Për më tepër, të krishterët që tt vetëquajtën "Kalorës të Shën Xhonit", i ndihmuan nga kjo bazë e tyre memlukët kundër osmanëve, gjatë betejës së Rajdanijjes. Këta "kalorës" ishin tepër të angazhuar në veprimtari grabitjeje dhe piraterie ndaj tregtarëve dhe pelegrinëve muslimanë. Me pak fjalë, ishulli i Rodosit ishte vend i krishterë, me territorin e tij të gjerë dhe me fortesa dhe kështjella të fortifikuara mirë. Për këtë arsye, hapja e këtij vendi ndaj Islamit u kthye në një nevojë jetike për osmanët, për t'iu dhënë fund edhe veprimeve sulmuese të atyre piratëve.

Kanuni Sulltan Sylejmani kishte një flotë detare shumë të fuqishme, që ishte ndërtuar nga babai i tij, Javuz Sulltan Selimi; dhe Donanma-jë Hymajun shumë shpejt e bllokoi ishullin. Sulltan Sylejmani i Madhërishëm, u largua nga Marmarisi në pjesën e Anadollit dhe iu drejtua ishullit. Shumë luftëtarë erdhën nga Evropa në ishull për të marrë pjesë në mbrojtjen e ishullit Rodos. Kështjella ishte kaq e fortifikuar, sa që osmanëve iu deshën 6 muaj për të arritur të hapnin ndaj Islamit. "Kalorësit" e dorëzuan ishullin me këto kushte:

Të krishterët që do të qëndronin në ishull, do të gëzonin liri të plotë të ritualeve të tyre fetare.

Asnjë nga banorët e krishterë të ishullit, nuk do të merrej si devshirme (që të rritej si musliman dhe të kthehej në jeniçer).

Banorët e ishullit nuk do të paguanin taksa për pesë vjet.

Kushdo që dëshironte, ishte i lirë të largohej nga ishulli për tre vjet.

"Kalorësit" do të transportoheshin me anijet e osmanëve deri në portin e Kandijes në ishullin e Kretës.

Mënyra se si Urdhri i Kalorësve të Shën Xhonit e dorëzoi ishuliin, tregon besimin që ata kishin tek osmanët, pasi Devleti Osman ishte i besueshëm, i mbante premtimet e dhëna dhe për këtë arsye kalorësit nuk kishin asnjë dyshim apo shqetësim, për sa i përket sigurisë së tyre pas dorëzimit.

Ata luftëtarë të krishterë, që u transportuan drejt Kretës sipas kushteve për dorëzimin e ishullit, më pas shkuan në ishullin e Maltës, e kthyen atë në një bazë të fortifikuar dhe vazhduan luftën e tyre ktmdër turqve dhe Islamit.

Në këtë dyluftim, artileria osmane dha prova të superiori-tetit të saj mbi artilerinë evropiane. Osmanët, gjithashtu, kontrollonin dhe kështjellat e Istankojit (Istankoyu) dhe Bodrumit. Pra, asnjë pirat evropian nuk kishte mbetur në tokën e Anadollit. Kurdogllu (Kurdoglu) Muslihiddin Reisi u emërua Sanxhakbej i Rodosit në vitin 928/1522. Ndërkohë, sulltani osman dërgoi Selman Reisin në Jemen dhe Arden për të vendosur ligjin atje.

Në këtë mënyrë siguria ishte garantuar në pjesën lindore të Mesdheut, por pas pak kohësh, kryengritjet e filluara në Egjipt do të bënin që përkohësisht sulltani osman të mos e përqendronte vëmendjen e tij në Evropë. Hajri Beu i mbeti besnik Devletit Osman, kur Xhanberdi Gazaliu u rebelua. Pas vdekjes së Hajri Beut në vitin 828/1522, në vendin e tij u caktua Veziri Ahmed Pashai, por ai ishte i zhgënjyer, për arsye se nuk i kishin dhënë titullin e sadrazamit. Kështu që, memlukët gjetën tek ai udhëheqësin për rebelim. Ahmed Pashai caktoi njerëzit e tij të besuar në vendet më të rëndësishme të administratës së Egjiptit dhe u vetëshpall Sulltan i Egjiptit në Reblul-evvel 930/janar 1524, ndërkohë fabrikoi monedhën sikke dhe u mbajt hutbeja në emër të tij, meqenëse ai u shpall udhëheqës shteti. Por, jepiçerët në kështjellën e Kajros, nuk e mbështetën dhe e kundërshtuan, ndërsa arroganca e Ahmed Pashait ktheu shumë njerëz kundër tij. Si përfundim, ai u vra një vit më pas, përpara se të ndërmerrej ndonjë veprim zyrtar kundër tij.

Sylejmani i Madhërishëm dërgoi, Ibrahim Pashanë në Egjipt për të vendosur rregullin atje. Ibrahim Pasha i shtypi kryengritësit, vrau disa nga memlukët dhe emëroi disa të tjerë në disa poste në vende të largëta. Ai liroi njerëz që nuk kishin pasur mundësi të, paguanin borxhet e tyre dhe që ishin burgosur për këtë arsye, duke i paguar ato nga Thesari i Devletit, rivendosi drejtësinë dhe u përpoq të fitonte njerëz në përkrahje të Devletit Osman. Ai riparoi kanalet vaditëse, uli taksat, the-meloi vakëfe. Ai themeloi urdhrin salijane në të gjithë Egjiptin, në mënyrë që të parandalonte çdo rebelim tjetër të mtmdshëm. Çdo vit, të ardhurat do të ndaheshin; një pjesë do të dërgohej në el-Haramejn esh-Sherifejn (Mekë dhe Medinë); një sasi e caktuar do të dërgohej në Stamboll dhe pjesa që mbetej do të shpenzohej për Egjiptin. Bejlerbeu kontrollohej nga defterdari, muftiu dhe nga subashi. Të gjitha llojet e taksave në Egjipt do të mblidheshin nga nëpunësit zyrtarë të taksave. Në Egjipt nuk praktikohej sistemi timar. Ushtarakët në këtë vend i mermin rrogat e tyre nga thesari dhe egjiptianët që hynin nën shërbimin e Devletit, punësoheshin në pjesë të tjera të territorit osman.

Beteja e Mohaçit në vitin 932/1526

Për botën e krishterë, kurora e Shën Stefanit ishte simboli i superioritetit. Ajo ruhej nga Mbreti Lajosh, që në Evropë kishte marrë edhe titullin mbret mbi mbretërit. Por edhe mbreti i Francës dëshironte ta merrte atë për vete, kështu që, midis dy monarkëve të krishterë filloi lufta. Me mbështetjen e spanjollëve, hungarezët i mundën francezët, mbreti i të cilëve u detyrua të arratisej dhe të strehohej në një kështjellë të fortifikuar, nga ku ai dërgoi ambasadorin e tij te sulltani osman, për ti kërkuar atij që të tërhiqte vëmendjen e Mbretit të Hungarisë, në mënyrë që ai të arrinte të hakmerrej. Nga ana tjetër, hungarezët morën si iniciativë lidhjen e një traktati, ku do të përfshiheshin dhe polakët, si dhe vojvodët e Vllahisë dhe Bogdanit. Kjo ishte përpjekja e fundit për të përfshirë në një aleancë Vllahinë dhe Bogdanin, pasi ato ishin nën zotërimin osman. Këto zhvillime çrregulluan balancën e pushtetit dhe ndikimit në rajon.

Në këtë mënyrë, Sulltani osman Sylejmani i Madhërishëm vendosi të marshonte drejt Hungarisë, ku dërgoi Vezir-i A'zamin (Vezirin e Madh), Ibrahim Pashanë (1523-1536) në krye të një force ushtarake. Pasi vizitoi tyrbet e Ejup Sulltanit, Shejhut Ebu Vefa, Fatihut, Bajezidit dhe Javuz Selimit për të marrë uratën e tyre, Sulltan Sylejmani marshoi drejt Hungarisë së bashku me pjesën kryesore të Ordu-ju Hymajun, që ishte nën Sanxhak-ë Sherifin (Flamurin e Profetit). Ushtria hungareze, në të cilën përfshiheshin kalorës gjermanë, polakë, çekë, italianë dhe spanjollë priste në Mohaç. Ordu-ju Hymajun dhe Sulltani i Islamit kaluan lumenjtë Sava dhe Drava dhe mbërritën në Mohaç. Kalorësia e koracuar hungareze, prej 60.000 luftëtarësh, sulmoi qendrën e ushtrisë osmane (Ordu-ju Hymajuri) në Mohaç më 20 Dhilka'de 932/29 gusht 1526. Ndryshe nga praktika që kishin ndjekur në luftërat e mëparshme, me këshillë të Sanxhakbeut të Semendirës (Smederevës), Bali Beut të akënxhinjve, ushtria osmane vendosi artilerinë në qendrën e saj, në vend që ta vendoste atë në krahët anësorë. Forcat hungareze u përqendruan në qendër dhe sulmuan me 300 anijë zjarri mbi ta. Edhe Bali Beu me akënxhinjtë manovroi shpejt, duke e rrethuar ushtrinë e krishterë. Në këtë mënyrë, ushtria evropiano-krishtere pësoi disfatë dhe u shpërnda, në një betejë që zgjati vetëm dy orë. Mbreti Lajosh i Hungarisë ishte ndër viktimat e luftës dhe Buda, kryeqyteti i mbretërisë hungareze, u dorëzua pa bërë asnjë qëndresë. Devleti Osman nuk e aneksoi të gjithë Hungarinë, por mori kështjella të rëndësishme dhe strategjike. Osmanët aneksuan rajone në Bosnjë, që kishin qenë nën zotërimin e Hungarisë. Ata ishin të detyruar të luftonin në këto luftëra, për arsye se rivalët e krishterë ishin të vendosur ti kthenin ata mbrapsht, drejt Dardaneleve dhe deri në Anadoll, dhe nëse do të ishte e mundur, edhe t'i shfarosnin të gjithë. Edhe në ditët e sotme vazhdon të ekzistojë një proverb serb, që thotë: "Nga Adriatiku deri në Iran, nuk do të mbijetojë asnjë musliman." Përveç motivacionit të xhihadit, osmanët ishin të detyruar të luftonin në Evropë për të mbijetuar kundër forcave agresive të bashkuara të krishterimit.

Sylejmani i Madhërishëm, pas fitores që kishte korrur, ia kishte shprehur dhe vetë një bindje të tillë ambasadorit hungarez, nga Transilvania, i cili ndodhej në Stamboll, duke i thënë se "Bota e krishterë grumbullonte re kërcënimi mbi stërgjyshërit e mi, por nga këto re, nuk ka rënë shi. Nëse ata (bota e krishterë) nuk do ti kishin filluar këto luftëra, nuk do të kishte qenë e nevojshme të derdhej gjithë ky gjak." Nëse bota e krishterimit do të kishte parë pimën e saj, osmanët, me shumë mundësi nuk do të kishin shkuar kaq larg> por do ti kishin përqendruar fuqitë e tyre në Lindje, me vëllezërit e tyre Sunnitë në Turkestan dhe në Indi. Akënxhiu (Sulmuesi), Ali Bej, i fisit të mirënjohur të Mihalogllut, shprehu të njëjtën ndjenjë në gazavatnamen e tij, ku ai thotë:

Eger def olmaz ise bu belijje,

Ne Iznik kala, ne Konstantinijje.

Nëse nuk zmbrapset kjo sfidë,

As Nikea, as Kostandinopdja nuk do të mbesin

(në zotërimin tonë).

Rrethimi i parë i Vjenës 935/1529

Pavarësia e Hungarisë kishte marrë fund si pasojë e betejës së Mohaçit. Vdekja e Mbretit Lajosh pa lënë pas asnjë trashëgimtar për fronin, e la vendin në një kaos të plotë. Me këtë rast, dolën dy pretendentë për fronin: nacionalistët hungarezë që mbështesnin Janosh Zapoljan (v.1540), vojvodën e Transilvanisë; dhe disa fisnikë të Hungarisë, që mbështesnin Mbretin e Bohemisë dhe njëkohësisht Dukën e Austrisë, Ferdinandin, vëllain e Perandorit të Gjermanisë, Karli V, si dhe kimat i Lajoshit.

Në vitin 932/1526, Sulltan Sylejmani i Madhërishëm, caktoi Janosh Zapoljan si mbret të pjesës osmane të Hungarisë, me kusht që ai të pranonte vasalitetin e tij ndaj Devletit Osman, por Ferdinandi deklaroi se froni i Hungarisë i përkiste vetëm atij. Zapolja ishte përzgjedhur si mbret i Hungarisë me shumicë votash nga fisnikët në Kuvendin e Tokajit (16 shtator 1527), por Ferdinandi arriti ta mundte Zapoljan në Tokaj (27 shtator 1527). Në reagim kundër pushtimit të Habsburgëve, Zapolja arriti një marrëveshje me osmanët (28 shkurt 1528), sipas të cilës ai njihte sovranitetin e sulltanit, në mënyrë që të siguronte një pushtim të ri për ta nxjerrë Ferdinandin jashtë loje. Sylejmani i Madhërishëm preferoi të kishte një Hungari autonome nën drejtimin e Zapoljas, që do të vepronte si amortizator ndaj dinastisë së Habsburgëve, në vend që të angazhonte trupat ushtarake apo dhe burime të tjera, që do të ishin të, nevojshme për pushtimin dhe kontrollin e drejtpërdrejtë të vendit.

Sylejmani i Madhërishëm marshoi edhe një herë drejt Hungarisë dhe si rimori Budapestin, caktoi Janosh Zapoljan Mbret të Hungarisë në vitin 935/1529. Ordu-ju Hymajun mori kështjellën e Estergomit dhe rrethoi Vjenën. Ndërkohë, Mbreti i Francës Fransua (François) I (1515-1547), ishte sulmuar nga Karli V dhe për këtë arsye kërkoi ndihmën e sulltanit osman kundër tij. Rrethimi i Vjenës e vendosi Karlin V në një pozitë tepër të vështirë, ndërkohë që ishte një ndihmë e madhe për Fransuanë I. Megjithatë, sulltani osman, nëpërmjet rrethimit të Vjenës, kishte për qëllim ti jepte një mësim Karlit V dhe gjithë Evropës, por jo ta merrte Vjenën. Nëse ai do të kishte plani-fikuar që ta merrte atë, Sylejmani i Madhërishëm do të kishte sjellë atje artilerinë e rëndë bashkë me ushtrinë e tij dhe do të kishte marshuar drejt saj, për të arritur atje dy muaj më parë, që të arrinte ta hapte atë ndaj Islamit. Në tetor të vitit 1529, ai e ngriti rrethimin dhe u kthye në Stamboll. "Por, rrethimi i Vjenës pati një sërë rezultatesh të rëndësishme. Së pari, siguroi zotërimin e Hungarisë nga otomanët dhe një marrëdhënie të re vasaliteti me Zapoljan. Së dyti, e la Austrinë dhe pjesën veriore të Hungarisë, kaq të rrënuar, sa që Ferdinandi nuk ishte i aftë të ndërmerrte një kundërsulm të suksesshëm. Së treti, për rrjedhojë, arriti të forconte status quonë me Habsburgët, që drejtonin vendin në pjesën veriore dhe perëndimore të kufirit, ndërkohë që pjesa tjetër e vendit qëndroi nën drejtimin autonom të Hungarisë, duke shërbyer në këtë mënyrë si një amortizator midis superfuqive në veri dhe jug.

Fushata e tretë në Hungari 938/1532

Ferdinandi, vëllai i Karlit V, pretendonte se Hungaria duhet të ishte e tij dhe për këtë arsye e rrethoi sërish Budapestin. Sylejmani i Madhërishëm u vendos në një pozitë të tillë që e njohu Karlin V si "Mbret të Spanjës" dhe vëllain e tij, Ferdinandin, vetëm si "guvernator të Vjenës". Për këtë arsye, me sulmin e ndërmarrë nga Ferdinandi mbi Budapestin, ai i deklaroi luftë të drejtpërdrejtë Karlit V, nga që nuk ishte e përshtatshme për të, që ti shpallte luftë një guvernatori. Pra, ai sfidoi Gjermaninë, Austrinë dhe një nga dy superfuqitë detare të krishterimit në atë kohë, Spanjën! Sulltani osman e drejtoi Ordu-ju Hymajunin e tij drejt Hungarisë në vitin 938/Prill 1532, hyri në territorin e Hungarisë, iu drejtua pjesës veriperëndimore të saj duke marrë disa kështjella. Sulltani osman e sfidoi Karlin V në një përballje, por ai u largua i tmerruar. Karli V kishte një ushtri të përbërë nga shumë nacionalistë, por nuk guxoi të pranonte sfidën e sulltanit, pasi mendonte se nëse nuk do të fitonte, ai do të ishte në një pozitë shumë të vështirë. Sylejmani i Madhërishëm i dërgoi letra qortuese Ferdinandit dhe Karlit V duke iu referuar dështimit të tyre për  tu paraqitur. Qëllimi i të Madhërishmit në këtë fushatë ishte të mundte Karlin V dhe të shkatërronte perandorinë e tij. Sulltan Sylejmani u kthye në Stamboll në vitin 939/1532.

Ferdinandi arriti fi rezistonte Devletit Osman vetëm nëpërmjet ndihmës së vëllait të tij, Karlit V. Perandori preferoi të mbante veten të zënë në pjesën perëndimore të Evropës dhe e këshilloi të vëllain që të binte në ujdi me Devletin Osman. Për këtë arsye, Ferdinandi iu drejtua osmanëve duke iu kërkuar atyre të lidhnin një traktat paqeje. Devleti Osman e pranoi këtë kërkesë, pasi fushatat në Hungari i kishin kushtuar shumë Thesarit dhe kishin sjellë moskujdesin ndaj pjesës lindore të Anadollit. Tahmash Hani i Iranit, që kishte marrë vendin e babait, Shah Ismailit, pas vdekjes së tij në vitin 930/1524, kishte filluar të krijonte trazira në Anadollin Lindor. Për këtë arsye nëpërmjet traktatit u vendos paqja, me anë të së cilës, Janosh Zapolja u shpall mbret në disa pjesë të Hungarisë, ndërkohë që Ferdinandit iu lejua të drejtonte pjesët e tjera të këtij vendi. Ferdinandi nuk do ti sulmonte ato pjesë të Hungarisë ku Janosh Zapolja drejtonte dhe do ti paguante Thesarit Osman 30.000 monedha floriri si shumë vjetore për pjesën e Hungarisë që ai drejtonte.

Ndërkohë që Sylejmani i Madhërishëm ishte në Edrene, një komitet i dërguar nga Emiri Rashid i Basras, ku merrte pjesë dhë djali i tij, Maniu, dhe veziri Mir Muhammed, mbërriti për të dorëzuar çelsat e Basras, dhe për të deklaruar përuljen e Emirit ndaj sulltanit osman, më 26 Safer 944/24 korrik 1538. Emir Rashidi u emërua Bejlerbej i Basras dhe me këtë rast atij iu dërgua dhe një berat (dekreti i emërimit), një tug dhe një sanxhak (flamur). Pra, Basra dhe rrethinat e saj u vendosën nën mbrojtjen ndaj kërcënimit dhe rrezikut të Portugalisë.

Fushata e katërt në Hungari 948/1541

Janoshi ndërroi jetë në vitin 947/1540, duke lënë si trashëgimtar një fëmijë të mitur me emrin Ishtvan, ndaj Ferdinandi e rrethoi dhe një herë Budapestin. Sylejmani i Madhërishëm u nis sërish drejt Hungarisë në vitin 948/1541. Forcat ushtarake të Ferdinandit u përpoqën të shpëtonin duke u arratisur, por ata u rrethuan nga ushtria osmane dhe u vranë. Ishtvani u dërgua bashkë me nënën e tij në Transilvani (hung. Erdeli), që ishte qendra e babait të tij dhe ajo pjesë e Hungarisë që ishte nën drejtimin e Janoshit, u aneksua nga osmanët. Në këtë vend u shpall Bejlerbejliku i Budinit dhe Sylejman Pasha, me origjinë hungareze, u emërua si Bejlerbeu i parë i tij. Pas fitores në Mohaç, një pjesë e Hungarisë ishte aneksuar, por Budapesti i ishte lënë Janosh Zapoljas, i cili paguante haraxhin, për shkak të territorit të gjerë që zotëronte. Pra do të ishte e vështirë për ta mbajtur dhe për ta mbrojtur këtë zonë. Por, pas vdekjes së Zapoljas, Budapesti iu bashkua qendrës, pasi në atë kohë ishte e lehtë të mbrohej.

Fushata e pestë në Hungari 950/1543

Ferdinandi e provoi sërish fatin e tij dhe e rrethoi përsëri Budapestin me një forcë ushtarake prej 80.000 luftëtarësh, ndaj dhe Sulltan Sylejmani u nis prapë drejt Hungarisë në krye të Ordu-ju Hymajun në vitin 950/1543. Kur Ferdinandi u njoftua se sulltani po afrohej, ai u tërhoq dhe osmanët aneksuan disa kështjella.

Ferdinandi kërkoi paqen në vitin 954/1547 dhe u lejua të drejtonte sërish një pjesë të Hungarisë, duke i paguar shumën vjetore prej 30.000 dukatesh Thesarit Osman. Edhe Karli V, Papa, Republika e Venedikut dhe Franca iu bashkuan këtij traktati paqeje që ishte lidhur për një periudhë 5-vjeçare.

Ndërkohë që Ordu-ju Hymajun u angazhua në luftë me Iranin, Ferdinandi i shkeli kushtet e paqes dhe sulmoi Erdelin në vitin 958/1551. Kara Ahmed Pasha, veziri i dytë i Divani-i Hymajunit osman, nisi një luftë që do të zgjaste deri në vitin 970/1562 dhe gjatë të cilës ai aneksoi Timishoarën pas një rrethimi 35-ditor. Duke qenë se sulltani osman ishte i shqetësuar për Iranin heretik, ai la në Rumeli (Evropën osmane) vetëm forcat ushtarake lokale dhe një numër të vogël trupash nga Stambolli që do të përballeshin me situatën në Hungari. Në atë kohë, pas abdikimit të Karlit V, Ferdinandi u shpall Perandor i Gjermanisë (1558-1564). Një traktat 8-vjeçar paqeje u lidh, sipas të cilit Ferdinandi la të lirë Erdelin.

Fushata për pushtimin e Bagdadit

Pas vdekjes së Shah Ismailit në vitin 930/1524, djali i tij Tahmasb (sundoi në vitet 1524-1576), mori fronin e Iranit. Tahmasbi ndoqi të njëjtën politikë armiqësore si i ati, duke dërguar ambasadorët e tij për të siguruar bashkëpunimin e Karlit V dhe Ferdinandit kundër osmanëve. Në atë kohë, osmanët kishin arritur marrëveshje paqeje me Ferdinandin dhe kishin dërguar Sadrazamin Ibrahim Pasha (1523-1536) në krye të një ushtrie kundër Iranit në shtator të vitit 1535. Osmanët arritën të merrnin kështjellat e Adilxhevazit, Erxhishit, Vanit dhe Ahlatit, dhe rimorën kështjellën e Tebrizit në 941/1534. Në vitin 941/1534, Sulltan Sylejmani i Madhërishëm marshoi drejt Iranit në krye të një ushtrie tjetër osmane dhe mori Bagdadin. Ai përcaktoi vendin ku ishte varrosur Ebu Hanife Nu'man b. Thabit dhe ndërtoi një tyrbe, dhe një xhami të bukur në kujtim të këtij imami të madh. Sulltani urdhëroi, gjithashtu, edhe riparimin dhe mirëmbajtjen e tyrbes së Abdulkadir Gejlanit, Shëjhut të madh sufit dhe vizitoi varrin e Musa el-Kazimit, pasardhës i Hazret Aliut dhe njërit prej Dymbëdhjetë Imamëve dhe tyrbet e disa muslimanëve të tjerë të mëdhenj. Të gjitha këto dhe veprime të tjera, tregojnë karakterin mirëdashës dhe të favorshëm të Islamit osmano-turk. Ndërkohë, Devleti Osman mori edhe Katifin dhe Bahrejnin.

Poeti turk më i talentuar, Fuzuli e mirëpriti këtë vizitë në Bagdad duke e përshkruar me fjalinë e mëposhtme:

Sulltani i Famshëm erdhi në qytetin e Evlijave

Por, ndërkohë që, Devleti Osman ishte i angazhuar me shtypjen e trazirave të brendshme që ekzistonin në botën islame, superfuqia detare e krishterë Portugalia, u përpoq të rrethonte tokat e muslimanëve. Abbas Hamdani e përshkruan këtë situatë si më poshtë:

"Midis viteve 1517-1519, osmanët morën Egjiptin, Sirinë dhe Jemenin dhe vendosën pushtetin e tyre në Mekë. Në vitin 1534, ata morën Bagdadin dhe në vitin 1546 Basrën. Në këto kushte, ata kishin mundësi të kontrollonin Detin e Kuq dhe Gjirin Persik, duke qenë të aftë të bllokonin përparimin e, portugezëve nga Oqeani Indian drejt veriut, deri në Mekë dhe Kajro. Vëmendja jonë në këtë mënyrë tërhiqet drejt interesit të otomanëve në Afrikën e Veriut dhe në Perëndim, që në një mënyrë përbën një kundërveprim të Islamit ndaj zbulimit të Amerikës."

Nga ana tjetër, duke qenë e angazhuar në beteja me Perandorinë Austriake, Franca kërkoi të lidhte marrëveshje me Devletin Osman, në mënyrë që të shqetësonte Perandorinë e Austrisë në Lindje dhe të fitonte pakqetësi. "Një ambasador francez, Zhan (Jean) de la Foret, arriti sulltanin tek sa ai po udhëtonte nga Iraku për në Azerbajxhan në maj 1535, duke i propozuar atij një sulm të përbashkët kundër Habsburgëve.

Për pasojë, më pas u lidh një marrëveshje tregtie e quajtur Kapitulacionet (18 shkurt 1536)... Dhe shumë shpejt francezët dhe otomanët lëvizën për të zbatuar detyrimet e lidhjes mes tyre, për një sulm të përbashkët kundër Italisë: forca e parë do të sulmonte në rrugë tokësore, nga veriu; ndërsa këta të fundit do të sulmonin në rrugë detare, nga jugu. ... Në drejtimin e një ushtrie prej 300.000 luftëtarësh, Sylejmani u nis nga Stambolli drejt Shqipërisë, nga ku flota do t'i transportonte ata për në Itali. Në këtë pikë kyçe, me një armatë të fuqishme otomane që kishte pushtuar brigjet e Shqipërisë për tiu bashkuar Francës për një pushtim të Italisë, sulltani mësoi atë çka shumë prej pasardhësve të tij do të zbulonin në vitet më vonë: që miqtë jobesimtarë do të hiqnin dorë nga të gjitha marrëveshjet e arritura, në ato raste kur ato nuk përputhen me interesat e tyre në Evropë. Nën presionin e Papatit, Karli V dhe Francisi i kishin dhënë fund konfliktit midis tyre, kështu që Evropa mund të bashkohej kundër Islamit.

Fushata në Iran

Përfundimisht, Safevitët rimorën Tebrizin, por Bagdadi mbeti nën zotërimin e osmanëve dhe asnjë traktat nuk u arrit me Iranin. Vëllai i Shahut Tahmasb, Elkas Mirza, guvematori i Shirvanit, pati kërkesë të tepruar dhe pati kundërshtime për fronin, dhe pas disfatës së tij në vitin 954/1547, u strehua tek osmanët, të cilët e trajtuan atë mjaft mirë. Me këshillën e tij, Sulltan Sylejmani u nis në krye të Ordu-ju Hymajun në vitin 955/1548, për të rimarrë territoret e kapura nga Tahmasbi dhe faktikisht, ai rimori kështjellën e Vanit. Veziri i dytë Ahmed Pasha, u dërgua në Gyrxhistan (Gjeorgji) në vitin 956/1549 dhe hapi 15 kështjella ndaj Islamit dhe aneksoi një pjesë të provincës.

Shahu Tahmasb hyri në territorin osman dhe sulmoi disa kështjella. Në këtë mënyrë, Sylejmani i Madhërishëm u rinis në krye të Ordu-ju Hymajun drejt Iranit në vitin 960/1553, por nuk arriti ta lokalizonte atë. Osmanët hynë në Nahçevan, Revan (Erevan) dhe Karabag. Megjithatë, duke u kthyer në Anadoll, sulltani kaloi dimrin në Amasja, ku në vitin 962/1555 ai bisedoi për një traktat për paqe me të dërguarit e Tahmasbit, që u mbajt nën vëzhgimin dhe kontrollin e të dy palëve deri pas vdekjes së Tahmasbit, në vitin 1576. Sipas atij traktati, Azerbajxhani, kryeqyteti i tij, Tebrizi, Anadolli Lindor dhe Irakë Arab do të përfshiheshin të gjitha nën zotërimin osman.

Veprimtaritë e flotës detare

Devleti Osman, superfuqia e shekullit të 16-të, ishte po kaq superiore edhe në det. Komandanti më i aftë, në botë, i flotës detare të shekullit të 16-të, është Hëzër Hajreddin Pasha (Barbarosa), pasi ai mundi në Prevezë më 3 Xhumade'l Ula 945/28 shtator 1538 flotën e forcave aleate të krishtera, nën drejtimin e Admiralit të famshëm Andrea Doria. Babai i tij Jakub Spahiu, ishte me origjinë nga fisi i Jenixhe Vardarit, por aij banonte në ishullin e Midil-lit pasi ai u hap ndaj Islamit në vitin 866/1462. Jakubi kishte katër djem: Is'hakun, Oruçin, Hëzërin dhe Iljasin. Edhe pse ishin spahi (kalorës), katër djemtë e tij ishin të apasionuar pas detit dhe hindrimit. Duhet të theksojmë këtu se ata u nxitën për xhihad nga Kalorësit e Shën Xhonit, të cilët e martirizuan Iljas Reisin. Njëri prej tyre, Oruç Reisi, e kishte bazën e tij në ishullin e Xherbas, pranë Tunizisë dhe bashkë me vëllain e tij, Hëzër Reisin, lidhi një aleancë me Ebu Abdil-lah Muhammedin, Sulltanin hafsi të Tunizisë. Nëpërmjet asaj aleance, atyre iu lejohej ta kthenin Tunizinë në bazën e tyre operacionale, në këmbim të pagesës që detyro-heshin fi jepnin sulltanit, në përputhje me praktikën islamike, humsu'l ganaim, 1/5 e përfitimit që mermin nga jobesimtarët.148 Për pasojë, në vitin 919/1513, ata ndërmdrën disa operacione të suksesshme detare, duke fituar një famë të madhe që tërhoqi një numër të madh vullnetarësh gazinj, detarë me origjinë turke që u bashkuan me ta, përfshi këtu edhe shtatë Reisë. Mes shtatë Reisëve ishin dhe Kurdogllu Muslihuddin Reisi dhe Muhjid-din Reisi, nipi i Kemal Reisit. Baba Oruçi, siç e quanin luftëtarët e tij muxhahidinë dhe vëllai i tij, Hëzër Hajreddin Reisi, nëpërmjet Muhjiddin Reisit i dërguan dhurata Javuz Sulltan Selimit, i cili si shpërblim iu dërgoi atyre dy anije. Në atë kohë, Devletet Muslimane në Afrikën e Veriut ishin në agoni dhe Spanja ishte e vendosur ta kthente të gjithë territorin e Afrikës së Veriut në një Andaluzi të dytë, duke bërë rekonkuistan, që nënkuptonte që muslimanët e tyre duhej ose të ktheheshin në katolikë, ose të përballeshin me masakrën. Në Tunizi kishte Hafsitë, Benu Zejan në el-Xhezair dhe Merininj në Marakesh, të gjitha këto entitete të dobëta.

Ulemaja dhe një grup fisnikësh nga el-Xhezairi (Algjeria) iu drejtuan Oruç Reisit dhe Hëzër Reisit për ndihmë kimdër spanjollëve, të cilët kishin marrë dhe e kishin kthyer në gamizonin e tyre Bixhajen (Bougie) në Algjeri. Vëllezërit luftuan me trimëri kundër spanjollëve, por nuk arritën ta çlironin këtë qytet musliman nga pushtimi i krishterë, edhe pse në vitin 922/1516 ata morën qytetin Xhixhel dhe Xhezair. Spanjollët u tërhoqën në ishullin Penon, që ishte përballë qytetit Xhezair dhe i kërkuan ndihmë Karlit V. Ky i fundit dërgoi një flotë në Xhezair, por spanjollët, gjithsesi nuk arritën ta rimermin territorin e humbur. Pasi u vendos në qytetin e Xhezairit, Oruç Reisi u përpoq të shtrihej drejt qendrës së vendit dhe të shpallte atje sovranitetin. Më pas, spanjollët nxitën Emirin e Tlemcenit (Tilimsanit) kundër tij dhe ai me të marrë lajmin e këtij kurthi që po i ngrihej, mori Tilimsanin, por spanjollët e rrethuan Oruç Reisin në atë vend. Spanjollët në këtë rast kishin mbështetjen e popullsisë muslimane vendase, të cilët ishin tepër të paditur për të kuptuar se ata po luftonin me një armik të fuqishëm të krishterë kundër bashkëbesimtarëve gazinj, që ishin atje për të parandaluar shndërrimin e Afrikës muslimane të Veriut në Afrikë latine katolike, në një Andaluzi të dytë. Megjithatë, Oruç Reisi së bashku me një grup mbështefësish të tij arriti të largohej duke kaluar lumin dhe gati sa nuk e shkatërroi urën që ishte ngritur mbi këtë lumë, dhe mbërriti në një vend të sigurt. Në këtë moment tepër kritik, spanjollët i arritën gazinjtë e plagosur, të cilët thirrën "Baba", që ai t'i shpëtonte nga armiku". Oruç Reisi ndaloi dhe u kthye mbrapsht për t'i shpëtuar shok&eum