Plutarhu
Qyteti antik
~Foustel De Coulanges
Origjina e Mendimit
~Jean Pierre Vernant
Struktura e simbolizmit ilir
~Aleksandër Stipçevic
Roma Mbretërore
~Shaban Dervishi
Republika e hershme
~Shaban Dervishi
Zgjerimet e para të Romës (753 – 350 para Jezu Krishtit)
~Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Arkeologjisë
V
XV
XX
Shqipëria Arkeologjike
~Muzafer Korkuti
Arkitektura Sepulkrale
~Apollon Baçe
Ajkuna kján Omerin
~Curraj – Epér (Mirash Gjoni)
Orët e Mujit
~Visaret e Kombit

Plutarhu

Jetët Paralele

Plutarhu, historian dhe filozof grek, moralist i shquar dhe nj nga njerëzit më të ditur te kohes se tij, lindi ne Herone te Beotise aty nga viti 46 i e.sonë dhe vdiq rreth vitit 120. Studioi dhe u edukua ne Athine ne frymen e shkolles filozofike të platonit, me vonë vizitoi Aleksandrine dhe disa herë me rradhë Romen, ku u njoh dhe me perandorin Trajan, i cili e perkrahu shume ne karrierën e tij politike ashtu sikurse me vonë dhe Hadriani.

Nga Trajani u emërua këshilltar i prokonsullit te Ahesë, kurse nga Hadriani prokurator i taksave. Pjesën më të madhe të jetës e kaloi në qytetin e lindjes ku qe zgjedhur dhe arhont. Për një kohë ai ushtroi dhe funksionet e priftit në tempullin e Delfit.

Krahas këtij aktiviteti të gjerë polilik, Plutarhu një pjesë të madhe të kohës ia kushtoi studimeve. Ai prodhoi shumë, por mjerisht jo të gjitha veprat e tij kanë arritur deri në ditët tona. Janë ruajtur prej tyre rreth 50 biografi të njerëzve të shquar të kohës antike greko-romake të titulluara "Vitae paralelae" (Jetët paralele). Në radhën e këtyre njerëzve të shquar, të cilët Plutarhu bën përpjekje t'i idealizojë, regjistron edhe mbretin e njohur të Epirit, Pirron, biografia e të cilit paraqet një burim me shumë rëndësi jo vetëm për njohjen e jetës dhe veprimtarisë së Pirros si burrë shteti dhe komandant i shquar luftarak, por edhe për vetë ngjarjet historike që zhvillohen në kohën e tij në Epir dhe Iliri. Shtjellimi i tregimit biografik të Plutarhut është i qartë dhe i gjallë.

Përveç kësaj vepre të madhe biografike, nga Plutarhu na janë ruajtur dhe punime të tjera me tematikë të ndryshme filozofike, politike, etj. të përmbledhura nën një titull të përbashkët "Moralia" (Vepra morale). Në këtë vepër pasqyrohet mirë dhe qartë gjendja e filozofisë, e literaturës dhe e historisë në periudhën e fundit të Helenizmit.

Jetët Paralele

Pirrua

Thonë se i pari që u bë mbret i thesprotëve dhe i molosëve, pas përmbytjes, qe Faetoni, i cili ishte njëri prej atyre që erdhën në Epir bashkë me Pellazgun dhe disa thonë se aty në mes të molosëve banuan Deukalioni e Pirrua, pasi ndërtuan tempullin e Dodonës. Me kalimin e kohës pastaj, Neoptolemi, bir i Akilit, me njerëzit që kishte sjellë me vete pushtoi vendin dhe la pas tij një dinasti mbretërish, që u quajtën pirridë sepse ai, kur qe fëmijë qe mbiquajtur Pirro, dhe Pirro quajti njërin nga djemtë e tij të ligjshëm, që e kishte me Lanasën, të bijën e Kleodaut, birit të Hyllit. Dhe prandaj edhe Akili në Epir nderohej si hyjni dhe në gjuhën e atij vendi u quajt Aspel"’.

Pas mbretërve të parë, ndër ata të mesit, të cilët ishin gati barbarë dhe të parëndësishëm për fuqinë dhe ndërmarrjet e tyre, i pari që u dallua, pse zbukuroi qytetet sipas zakoneve greke, u dha dituri dhe me ligj të mira, thonë se qe Tarrypa.

Biri i Tarrypës ishte Alketa, i Alketës Aryba, dhe nga Arryba e Troa lindi Aiakidi. Ky u martua me Ftien, bijën e Menonit thesal, i cili u bë i përmendur për luftën e Lamisë, në të cilën u bë njeriu më në zë pas Leostenit. Nga Ftia Aiakidi pati Deidamenë, Troen dhe Pirron.

Kur pastaj molosët ngritën krye, dëbuan Aiaktin dhe thirrën në fuqi të bijtë e Neoptolemit; miqtë e aiakidëve i zunë dhe i vranë. por Androklidi dhe Angeli, me disa të tjerë, mundën ta fshehin Pirron e vogël, që e kërkonin armiqtë dhe të ikin...

Pasi shpëtuan kështu nga ndjekësit, arritën në Iliri tek mbreti Glaukia dhe, si e gjetën në shtëpi së bashku me të shoqen, e vendosën fëmijën përdhe në mes të tyre. Mbreti atëherë ra në mendim sepse kishte frikë nga Kasandn, që ishte armik i Aiakidit dhe për një kohë të gjatë po mendohej në heshtje. Në këtë kohë, Pirrua  vetvetiu u afrua këmbadoras gjer te mbreti dhe si i kapi me dorë rrobën dhe u ngrit në këmbë, duke u mbajtur në gjunjët e tij, e bëri të qeshë një herë, po pastaj i shkaktoi dhimbje, duke qëndruar si një lutës që derdh lot. Disa thonë se ai nuk i ra ndër këmbë Glaukisë, por duke zënë me dorë altarin e perëndive qëndroi pranë tij dhe e pushtoi dhe kjo iu duk Glaukisë se ishte diçka hyjnore. Prandaj ia dorëzoi * Pirron menjëherë të shoqes me urdhër që ta rriste së bashku me bijtë e tjerë dhe, pak më vonë, megjithëse fëmija u kërkua nga armiqtë e tij e megjithëse Kasandri i premtoi dyqind lalente, mbreti nuk ia dorëzoi; por kur arriti në moshën dymbëdhjetë vjeç, pasi e dërgoi me një ushtri të madhe në Epir, e vendosi aty në fron...

Kur ishte afërsisht shtatëmbëdhjctë vjeç dhe kujtonte se e kishte siguruar fronin, iu desh lë bënte një udhëtim mbasi, njëri nga djemtë e Glaukisë, me të cilin ishle rritur së bashku, do të martohej. Atëherë molosët u ngritën për të dytën herë, dëbuan miqtë e tij, i rrëmbyen pasurinë dhe thirrën në fron Neoptolemin. Duke humbur kështu mbretërinë dhe i braktisur nga të gjithë, Pirrua shkoi pranë Demetrit, lë birit të Anligonit, që ishte martuar me të motrën e tij Deidamenë...

Duke marrë pjesë në betejën e madhe të Ipsos, në të cilën luftuan të gjithë mbretërit, Pirua që ishte akoma i ri luftoi së bashku me ushtarët e Demetrit, i vuri përpara ata që ishin drejtuar kundër tij dhe u bë i shquar midis luftëtarëve. Nuk e braktisi Demetrin as edhe kur u mund; përkundrazi i bëri që t'i mbeten besnike qytetet e Helladës dhe kur ai /Demetri/ lidhi marrëveshje me Ptolemeun, Pirrua shkoi në Egjipt si peng. Këtu i dha Ptolemeut prova të mëdha të forcës dhe guximit të tij në gjueti dhe në ushtrimet gimnastikore dhe si e pa që Berenika kishte fuqi të madhe dhe, nga vyrtyti e urtësia, ua kalonte grave të tjera të Ptolemeut, iu tregua shumë i respektueshëm. Meqenëse ishte i shkathët për të bërë për vete më të fortët, ashtu sikurse urrente frikacakët dhe ishte mbi të gjitha i sjellshëm e i urtë në jetë, u zgjodh midis princave të tjerë të rinj për t'u martuar me Antigonën, njërën prej vajzave të Berenikës, që e kishte me Filipin, para se të martohej me Ptolemeun.

Kjo martesë e rriti më tepër emrin e Pirros; duke patur edhe ndihmën e gruas së tij të mençur, Antigonës, ia arriti të mbledhë të holla dhe ushtri dhe u nis për në Epir, për t’u rivendosur në fron. Këtu u prit me gërim nga një shumicë e madhe populli, që e urrenin Neoptolemin, i cili sundonte në mënyrë mizore dhe të egër. Megjithatë, nga frika se mos Neoptolemi kërkonte ndihmën e ndonjë mbreti tjetër, i propozoi paqe dhe miqësi, duke c bërë shok në pushtet.

Por me kalimin e kohës disa njerëz, që dëshironin të ngjallnin ndërmjet tyre dyshime, zunë të intrigonin fshehurazi, duke i nxitur njërin kundër tjetrit. Sidoqoftë shkaku që e shtyu Pirron të vepronte, thuhet se ishte ky: Mbretërit, mbasi i bënin fli  Zotit të luftës në Pasaron të Molosisë, e kishin për zakon të betoheshin para epirotëve se do të sundonin sipas ligjeve, kurse epirotët u betoheshin atyre se do të 6 mbronin mbretërinë sipas ligjeve. Kjo ceremoni zhvillohej në praninë e të dy mbretërve, të rrethuar nga miqtë e tyre, që shkëmbenin me këtë rast shume peshqeshe. Me këtë rast Geloni, besnik i Neoptolemit, pasi përshëndeti në mënyrë miqësore Pirron, i bën peshqesh dy pendë qe Myrtili, njëri nga shërbëtorët e Pirros, ia kërkoi; por meqenëse ai ia dha një tjetri, në vend të tij, Geloni kujtoi se Myrtili ishte fyer. E thirri prandaj për darkë dhe në mes të verës, siç thonin disa, pasi kishte përfituar prej tij, që ishte në lule të rinisë, e pruri fjalën atje ku i duhej, duke e ftuar të hidhej nga ana e Neoptolemit dhe të helmonte 9 Pirron. Myrtili e pranoi propozimin, duke u hequr se u bind dhe i pëlqente kjo punë, kurse nga ana tjetër i njoftoi Pirros...

Kur mori vesh këtë Pirrua, aty për aty e mbajti veten, por më vonë, duke u sugiruar se epirotët më të fuqishëm i kishte në anën e tij dhe e shtynin që ta zhdukte Neoptolemin e të mos kënaqej me një pjesë të vogël të pushtetit, por të vlerësonte virtytet e tija të larta për të kryer vepra të mëdha, dhe përveç kësaj i shtyrë nga dyshimi se Neoptolemi mund ta vriste më parë, në ditën e flijimit e thirri për drekë dhe e vrau.

Në kujtim gjithmonë të Berenikës dhe të Ptolemeut, kur i lindi një fëmijë nga Antigona e quajti Ptoleme dhe kur themeloi një qytet në gadishullin e Epirit e quajti Berenika.

Pas kësaj, duke menduar për ndërmarrje të shumta e të mëdha dhe duke shpresuar të pushtonte të gjitha tokat fqinje, gjeti mënyrën se si të përzihet në punët e Maqedonisë me këtë shkak: djali i madh i Kasandrit, Antipatri, kishte vrarë të ëmën Thesalonikën dhe dëbuar të vëllanë Aleksandrin. Ky dërgoi njerëz tek Demetri, për t'iu lutur që ta ndihmonte dhe ftoi Pirron. Meqenëse Demetri po vononte, i zënë me punë të tjera, Pirrua duke u nisur për ndihmë i kërkoi si shpërblim për aleancën Stymfenë dhe Prauenë që ishin pjesë të Maqedonisë, kurse nga popujt e pushtuar Ambrakinë, Akamaninë dhe Amfilohinë. Djaloshi ia dha dhe ky, pasi i zuri dhe vendosi në to garnizone, po i shkëpuste Antipatrit pjesën tjetër të Maqedonisë për t'ia dhënë aleatit të tij. Mbreti Lysimah ishte gjithashtu i zënë me punë, por duke dashur t'i vinte në ndihmë Antipatrit dhe duke ditur se Pirros nuk i shkonte kurrë ndërmend të tregohej mosmirënjohës ndaj Ptolemeut dhe nuk ia prishte atij për agjë, i dërgoi një letër të rreme në të cilën i thoshte se Ptolemeu e ftonte të hiqte dorë nga kjo ndërmarrje dhe të pranonte nga Antipatri treqind talente.

Pirma si e hapi letrën e kuptoi menjëherë dinakërinë e Lysimahut: përshëndetja me të cilën fillonte letra nuk ishte ajo e zakonshmja: "Babai i dërgon përshëndetje të birit", por "Mbreti Ptoleme përshëndet mbretin Pirro". Megjithëse u zemërua me Lysimahun, prapseprapë ishte i prirur të bënte paqe dhe u lakua për të bërë betimin dhe për ta përforcuar atë me flijime. Por kur shkuan për të bërë fli një dem, një cjap dhe një dash, ky i fundit ra përdhe i ngordhur, pa e prekur fare, dhe ndërsa të tjerët filluan të qeshin nga kjo ndodhi, prifti Teodor e këshilloi Pirron të mos betohet, duke i thënë se hyjnitë paralajmëronin me këtë vdekjen e njërit prej tre mbretërve. Kështu, pra, Pirrua nuk bëri paqe.

Megjithëse interesat e Aleksandrit ishin rregulluar disi, prapseprapë Demetri erdhi; dhe u duk e qartë menjëherë se ai vinte në ndihmë të një njeriu, që nuk kishte më nevojë për të dhe që përkundrazi kishte frikë. Në fakt pasi qëndruan së bashku pak ditë me një mosbesim, filluan t'i ngrehin kurthe njëri-tjetrit, por Demetri, duke zgjedhur kohën më të përshtatshme, ia kaloi kundërshtarit, vrau djaloshin dhe shpalli veten mbret të Maqedonisë.

Ai edhe më përpara kishte urrejtje dhe donte të hakmerrej me Pirron, mbasi ky i fundit kishte bërë shumë inkursione në Thesali; përveç kësaj lakmia, sëmundje që e kanë mbretërit, prej natyre e bënë që këta të dy fqinjë të mos mundnin të jetonin në besim e pa u ndrojtur njëri prej tjetrit dhe sidmos pas vdekjes ës Deidamesë. Tani që kishin pushtuar që të dy një pjesë të Maqedonisë dhe interesat e tyre takoheshin, rivaliteti i tyre i kishte shkaqe më të rëndësishme. Prandaj Demetri, pai kishte bërë një ekspeditë fitimtare kundër etolëve, la këtu Panteuhun me një ushtri të madhe dhe vetë u nis kundër Pirros, i cili nga ana e tij, si mori vesh, u nis kundër të parit. Po për shkak të një gabimi në zgjedhjen e rrugës, nuk u takuan dhe Demeri pari hyri në Epir, filloi ta plaçkisë. Pirrua iu vy prapa Pantauhut dhe e detyroi ta pranojë betejë.

Si u përleshën ushtarët, lufta u zgjerua dhe u bë e tmerrshme sidomos midis komandantëve. Panteuhu, i cili për trimëri, shkathtësi dhe forcë fizike ishte padyshim komandanti më i mirë i mbretit, duke e ndjerë veten të fortë dhe të guximshëm e ngacmonte Pirron, duke e thirrur në dyluftim; dhe Pirrua, të cilit nuk ia kalone asnjë nga mbretërit për forcë dhe guxim dhe që donte ta bnte familjare famën e Akilit, më tepër për trimëri se sa për farefisni, shkonte drejt Pantehut në radhët e para të ushtrisë. Në fillim luftuan me heshta pastaj, si u përleshën, përdorën shpatat me mjeshtëri dhe forcë. Pirrua mori një plagë, po i shkaktoi armikut dy, një në kofshë dhe tjetrën në qafë dhe e rrëzoi atë poshtë, por nuk mundti ta vrasë se miqtë e tija ia hoqën nga duart. Epirotët, krenarë për fitoren e mbretit të tyre dhe me admirim të madh për trimërinë e tij, u sulën kundër këmbësorisë maqedonase, e thyen, dhe duke i ndjekur ata që po iknin vranë shumë prej tyre dhe zunë të gjallë pesëmijë vetë.

Kjo betejë nuk u shkaktoi maqedonasve aq inat për humbjen që pësuan dhe as aq shumë urrejtje për Pirron, sa ishte përkundrazi e madhe fama dhe admirimi që fitoi Pirrua për trimërinë dhe lëvdatat e gjithë atyre, që kishin parë gjestin e tij dhe gjykonin të ngjashme me atë të Aleksandrit dhe u dukej sikur shikonin tek ai pothuajse hijen dhe një përsëritje të gjallë të sjelljes dhe fuqisë së tij në luftë dhe ndërsa mbretërit e tjerë kërkonin ta ngjasonin me veshjen e purpurtë, në gardën personale dhe në qafën e mënjanuar, vetëm Pirrua i afrohej në luftë dhe në trimërinë personale.

Për aftësinë e tij të madhe në rreshtimin e ushtrisë dhe dijet strategjike mund të shërbejnë si provë shkrimet që ai ka lënë mbi këtë çështje. Thuhet se kur u pyet njëherë Antigoni se kush ishte komandanti më i mirë u përgjigj: Pirrua po t’ia arrijë të plaket”, duke dalluar kështu vetëm këtë, midis të gjithë bashkëkohsve. Hanibali, sikur se mund të lexohet edhe në jetën e Scipionit, të parin midis gjithë komandantëve për përvojnë dhe shkathtësi quajti Pirron, të dytin Scipionin dhe të tretin veten. Duket tamam sikur Pirrua i ishte kushtuar plotësisht dhe thellohej gjithmonë në këtë dije, të cilën e quante më të denjën për mbretërit dhe nuk kujdesej aspak për gjëra të tjera. Thuhet se kur e pyetën në një gosti se cili prej të dyve, që i binin fyellit, Pitoni apo Kafisia, i dukej më i mirë, u përgjegj:  “Komandanti Polyperh”, duke pohuar me këtë se për mbretin është më mirë të kujdest dhe të njohi vetëm këto gjera...

Lanasën, të bijën e Agathoklit të Syrakuzës, që i pruri si prikë qytetin Korkyra të pushtuar prej Agathoklit. Nga Antigona pati pra të birin Ptolemeun, nga Lanasa Aleksandrin dhe nga Birkena Helenin, më të riun. I rriti të gjithë trima dhe të guximshëm për armë, duke i edukuar që në fëmini me ndjenja fisnike.

Thuhet se kur u pyet nga njëri prej tyre, që ishte akoma fëmijë, se kujt do ia linte mbretërinë iu përgjegj: "Atij midis jush, që do të ketë shpatën më të mprehtë". Kjo përgjigje nuk ndryshon shumë nga mallkimi i njohur tragjik: "Me hekur të mprehtë ta ndajnë shtëpinë vëllezërit". Kështu ziliqar dhe i egër është parimi i sundimit.

Pas kësaj beteje Pirrua u kthye në atdhe plot lavdi e plane, i kënaqur në vetvete. Epirotët e pritën duke e përshëndetur me mbiemrin "shqiponjë". "Është merita juaj, u tha ai, që unë jam shqiponjë, dhe si të mos jem kur ju me armët tuaja më keni ngritur lart si me krahë të shpejta?".

Pak kohë më vonë, ai kishte marrë vesh se Demetri ishte i sëmurë rëndë, hyri papritmas në Maqedoni vetëm për të grabitur e për të bërë plaçkë. Edhe përpak e pushtoi të gjithë pa luftuar dhe desh u bë zot i gjithë mbretërisë; ai arriti deri në Edesë pa gjetur asnjë kundërshtim dhe shumë u hodhën nga ana e tij dhe luftuan bashkë me të. Rreziku që po e kërcënonte e tronditi Demetrin, i cili nuk ishte shëruar akoma mirë dhe, pasi miqtë e komandantët e tij mblodhën në një kohë të shkurtër një ushtri të madhe, u nisën me guxim e trimëri kundër Pirros. Por meqenëse ai kishte ardhur vetëm për plaçkë nuk i priti; në tërheqje humbi një pjesë të ushtrisë, mbasi gjatë rrugës u sulmua nga maqedonët. Demetri megjithëse e kishte dëbuar Pirron nga vendi i tij shpejt dhe me lehtësi nuk e ngau më tej; duke menduar për ndërmarrje të mëdha dhe për rifitimin e zotërimeve, që kishin patur të parët e tij, me ushtrinë prej njëqind mijë vetësh dhe flotën prej pesëqind anijesh (që kishte përgatitur) nuk donte të përleshej me Pirron; ai as nuk donte t'u linte maqedonasve një fqinj të rrezikshëm që nuk rrinte kurrë i qetë, por meqenëse nuk kishte kohë të luftonte me të, vendosi të bëjë paqe dhe u drejtua kundër mbretërve të tjerë.

Si përfundoi kjo marrëveshje, bashkë me përgatitjet e mëdha doli i qartë edhe qëllimi i Demetrit. Mbretërit, të trembur, i dërguan Pirros letra, me anën e të cilave shprehnin habinë se si ai, duke lënë të kalonte këtë rast të përshtatshëm, priste të luftonte me Demetrin atëherë kur t'i vinte mbarë këtij të fundit. Ndërsa ai do të mund ta dëbonte nga Maqedonia vetëm tani që Demetri kishte një mijë telashe dhe ishte në rrëmujë, pa pritur që të detyrohej të luftonte kundër tij për të mbrojtur tempujt dhe varret e molosëve, kur Demetri të ishte i lirë dhe i fuqishëm, aq më tepër tani shpejt ai i kishte marrë Korkyrën dhe gruan. Me të vërtetë Lanasa, e zemëruar pse Pirrua kujdesej më shumë për gruan barbare, ishte larguar në Korkyrë dhe, duke dashur të martohet prapë me mbret, thirri Demetrin, të cilin e dinte se ishte më i gatshëm nga mbretërit për të bërë të /këtillë/ martesa. Ai erdhi atëherë në Korkyrë, u martua me Lanasën dhe la një garnizon në qytet.

Mbretërit, ndërsa i shkruanin këto Pirros, kërkonin që edhe vetë të mos ta linin të qetë Demetrin, që merrej akoma me përgatitje. Kështu Ptolemeu u nis me një flotë të madhe dhe ngriti kundër tij qytetet e Heladës; Lysimahu hyri nga Thrakia në Maqedoninë Veriore dhe e shkretoi. Pirrua, që u vu në lëvizje bashkë me ta, u drejtua kundër Berojës, duke menduar, si ndodhi në të vërtetë, se Demetri për t'i bërë ballë Lysimahut, do të linte pa mbrojtje Maqedoninë Jugore... 6 përshkoi me shpejtësi të madhe rrugën, që akoma i kishte mbetur, pushtoi Berojën dhe pasi vendosi aty pjesën më të madhe të ushtrisë, zuri me anë të komandantëve të  tij edhe pjesën tjetër të vendit. Kur Demetri e mori vesh këtë gjë dhe vuri re se në lëmin e maqedonasve kishte filluar një lëvizje që paralajmëronte diçka të keqe, nuk deshi ta çonte ushtrinë më tej, pse kishte frikë se mos ushtarët, kur të ndodheshin pranë mbretit Lysimah, që ishte maqedonas dhe gëzonte famë të madhe, kalonin në anën e tij. Prandaj u kthye mbrapa, u drejtua kundër Pirros, që ishte i huaj dhe prandaj i urryer nga maqedonasit. Por, kur vendosi lëmin afër tij, shumë nga ata që vinin nga Beroja e lëvdonin Pirron si të pathyeshëm në luftë, të shkëlqyeshëm, të urtë dhe shpirtgjerë kundër armiqve të zënë rob.

Kishte edhe të tjerë të dërguar nga vetë Pirrua, të cilët shtyheshin sikur të ishin maqedonas dhe shkonin duke thënë se ky ishte rasti më i mirë për të shpëtuar nga zgjedha e rëndë e Demetrit dhe për të kaluar tek Pirrua, njeri ky më i sjellshëm dhe mik i ushtarëve. Pjesa më e madhe e njerëzve e nxitur në këtë mënyrë shikonte rreth e rrotull dhe kërkonte të shikonte Pirron. Në fillim nuk e dallonin dot pse nuk kishte përkrenare, por pastaj kur e kuptoi këtë gjë dhe vuri përkrenaren u njoh nga pupza e lartë dhe nga briri i cjapit. Atëherë disa nga maqedonasit vrapuan tek ai dhe i kërkuan urdhër, të tjerët rrethuan kokën me dega lisi sepse kështu ishin të kurorëzuar edhe ushtarët e tij. Pati dhe të tillë që guxuan t'i thonë Demetrit vetë se do të bënte mirë po të tërhiqej dhe t'i lëshonte Pirros çdo gjë. Ai atëherë kur pa se këto fjalë i përgjigjeshin qëndrimit të ushtrisë u tremb, iku fshehurazi i veshur me një "kausia" dhe një këmishë të thjeshtë. Pirrua përparoi pa luftë dhe u bë zot i lëmit dhe u shpall mbret i maqedonasve.

Pastaj arriti Lysimahu, i cili tha se rënia e Demetrit ishte edhe vepa e tij dhe kërkoi pra, që zotërimi të ndahej; Pirrua, që nuk kishte besim të plotë tek maqedonasit dhe ushqente dyshime kundër tyre e pranoi kërkesën e Lysimahut dhe i ndanë ndërmjet tyre qytetet dhe vendin. Ky vendim qe i dobishëm për atë çast, sepse bëri që të pushonte lufta midis tyre, por pak më vonë u desh ta pranonin se me ndarjen ata nuk kishin larguar armiqësinë.

Për t’i krijuar pengesa të reja Demetrit, që kishte filluar të merrte prapë guxim dhe për të penguar rritjen e forcës së tij, që po rringjallej si prej një sëmundjeje të rëndë, Pirrua u shkoi në ndihmë helenëve dhe arriti në Athinë. Këtu u ngjit në Akropol dhe pasi bëri flijime për Athinanë, zbriti po atë ditë në qytet dhe tha se dashuria dhe besimi që kishte treguar populli për të e kishin kënaqur, por shtoi se po të ishn të arsyeshëm nuk duhet t'i lejonin asnjë mbreti që t'i avitej qytetit dhe nuk duhet t'i hapnin portat më askujt. Bëri pastaj paqe me Demetrin, por pak më vonë, kur ky kaloi në Azi, Pirrua, i bindur prej Lysimahut, ngriti kundër tij /Demetrit/ Thesalinë dhe filloi të luftojë kundër garnizoneve helene, sepe maqedonasit e tij ishin më të mirë në luftë se sa në paqe dhe ai nuk ishte i lindur aspak për të qëndruar i qetë. Më në fund kur Demetri u shpartallua në Siri, Lysimahu duke e ndjerë veten të sigurtë dhe të lirë, u drejtua menjëherë kundër Pirros. Dhe kur ky e kishte vendosur lëmin në rrethet e Edesës i zuri karvanin e ushqimeve; e vuri në fillim në një gjendje shumë të vështirë, pastaj me letra e me fjalë kërkoi të bënte për vete maqedonasit më me influencë, duke i qortuar që kishin zgjedhur si zot një të huaj, të parët e të cilit i kishin shërbyer gjithnjë maqedonasve dhe kishin dëbuar veç asaj miqtë dhe farefisin e Aleksandrit. Duke parë se shumicës së ushtarëve po i kthehej mendja, Pirrua u tremb  dhe u largua me epirotët e tij, duke humbur Maqedoninë, ashtu sikrse e kishte fituar...

Romakët luftonin me tarantasit. Këta duke mos qenë në gjendje t’i bënin ballë luftës dhe as të bënin paqe për shkak të guximit dhe shpirtkeqësisë së demagogëve, vendosën të thërrasin Pirron dhe t’i besojnë atij drejtimin e saj, meqënsëe ky ishte mbreti më i lirë dhe komandanti më i aftë...

Dërguan menjëherë në Epir përfaqësues dhe jo vetëm në emrin e tyre, por edhe në emrin e italikëve, me dhurata për Pirron, duke i thënë se ata kishin nevojë për një prijës trim e në zë, sepse në Itali kishin mbledhur shumë luftëtarë leukanë, mesapë, saunitë dhe tarantas, rreth njëzet mijë kalorës dhe treqind mijë këmbësorë. Kjo ftesë jo vetëm që gëzoi Pirron, por ngjalli edhe midis epirotëve një entuziazëm dhe dëshirë të madhe për ekspeditën.

Në fillim dërgoi në Tarant Kinenë me tre mijë ushtarë; pastaj, pasi tarantasit dërguan shumë anije për transportimin e kuajve, anije të tjera të mbuluara dhe shumë të tjera me ngarkesë të çdo lloji, ngarkoi mbi to njëzet elefantë, tre mijë kalorës, njëzet mijë këmbësorë, dy mijë harkëtarë dhe peqësind hobetarë. Kur u bënë të gjitha gati u nis. Në mes të detit Jon flotën e zuri një erë e fortë, që vinte nga veriu, gjë që ishte e parakohshme për stinën. Megjithëse i goditur nga dallgët, në saje të  guximit dhe shkathtësisë së detarëve dhe të atyre që drejtonin anijet, ai, mbas shumë mundimesh dhe rreziqesh, mundi të shpëtojë dhe t'i avitet tokës. Nga pjesa tjetër e flotës mbeti një pakicë dhe anijet u shpëmdanë gjithandej. Kështu një palë nga këto i hodhi era larg Italisë dhe i shpuri në detin e Libisë dhe Siqelisë; të tjerat, që nuk mundën të kalonin Kepin e Japygisë, i zuri nata dhe një furtunë e egër dhe e tmerrshme, që i përplasi në brigjet shkëmbore pa porte, i shaktërroi të gjitha me përjashtim tëasaj të mbretit...

Mesapët, në tokën e të cilëve atë /Pirron/ e kishin nxjerrë valët, i erdhën me të shpejtë në ndihmë, ashtu sikurse e kërkonte rasti; ndërkaq të shtyra nga dallgët iu avitën bregut disa nga anijet që kishin shpëtuar, në të cilat ishin pak kalorë, më pak se dymijë këmbësorë dhe dy elefantë.

Si mblodhi këto forca, Pirrua u drejtua për në Tarant. Kinea kur mori vesh për këtë, doli për ta pritur bashkë me ushtarët e tij. Si hyri në qytet ai nuk bëri asgjë kundër vullnetit të tarantasve dhe nuk përdori forcën derisa nuk i ishin kthyer nga deti anijet e tij dhe nuk ishte grumbulluar pjesa më e madhe e ushtrisë. Atëherë, kur pa se pa marrë masa të rrepta, populli nuk do të ishte në gjendje jo vetëm të shpëtonte veten, por as të ndihmonte të tjerët, kur pa se, ndërsa ai po luftonte për ta, ata rrinin në shtëpitë, në banjat dhe në kuvendet duke biseduar, urdhëroi të mbyllen gjimnazet dhe shetitoret publike, në të cilat njerëzit humbisnin kohën mbas komenteve mbi ngjarjet dhe grindeshin me fjalë, ndaloi gostitë, festat dhe dëfrimet e tjera që s'pajtoheshin aspak me kohën. Më në fund i thirri nën armë dhe në përpilimin e listave të atyre, që do të shkonin ushtarë, u tregua aq i rreptë dhe i pamëshirshëm saqë shumë ikën nga qyteti, meqenëse nuk ishin mësuar të qëndronin të nënshtruar dhe e quanin si skllavëri, kur nuk mund të jetonin sipas qejfit të tyre.

Kur i njoftuan se konsulli Levin ishte nisur kundër tij me një ushtri të madhe dhe po shkretonte Leukaninë, Pirros nuk i kishin arritur akoma aleatët e tij; por e quajti të turpshme të rrinte i qetë dhe t'i linte armiqtë të aviteshin edhe më tepër, prandaj u nis me forcat e tij dhe para se të fillonte lufta u dërgoi romakëve një lajmëtar që t’i propozonte ta bënin atë, nëse dëshironin, pajtues dhe gjykatër për të zgjedhur grindjet që i kishin me italikët. Por me që Levini iu përgjigj se romakët nuk e donin Pirron si gjykatës dhe as që i trembeshin si armik, ai shkoi përpara me ushtrinë e tij dhe e vendosi lëmin në fushën midis Pandosisë dhe Heraklesë. Pastaj si mësoi se romakët ishin aty pranë dhe kishin vendosur lëmin e tyre përtej lumit Siri, i hipi kalit dhe shkoi gjer në breg të lumit për të parë vendin (që kishin zënë armiqtë) si pa mirë rreshtimin e trupave, rojet, rregullin dhe vendosjen e lëmit u habit dhe duke u drejtuar njërit prej miqve të tij që kishte më afër i tha: “Ky rreshtim i barbarëve o Megakli nuk është aspak barbar; se si janë në punë, kemi për të parë së shpejti”.

Pirrua i shqetësuar për të ardhmen, vendosi ti priste aleatët dhe vuri anës lumit një roje për ti penguar romakët në qoftë se ata do të përpiqeshin të kalonin para se të vinin aleatët. Por romakët, duke dashur që të bënin diçka përpara se Pirros ti vinin ndihmat që priste, filluan të kalonin lumin: këmbësoria nëpër va, kurse kalorësit në shumë pika, kështu që helenët të trembur se mos rrethoheshin u tërhoqën. Kur mesoi për këtë Pirrua, i zemëruar, urdhëroi komandantët e këmbësorisë të rreshtonin me të shpejtë ushtrinë dhe të qëndronin të gatshëm për luftë, ndërsa vetë u sul përpara me tre mijë kalorës me shpresë që ti zinte romakët gjatë kalimit të shpërndarë dhe të çrregulluar.

Mirëpo kur pa se në këtë anë të lumit po ndrisnin shumë mburoja dhe se kalorësit romake po përparonin te rreshmar e me rregull, i mblodhi forcat e tij dhe sulmoi i  pari. Këtu ai binte në