Sulltan Muradi II 1421-1451
Qyteti antik
~Foustel De Coulanges
Origjina e Mendimit
~Jean Pierre Vernant
Struktura e simbolizmit ilir
~Aleksandër Stipçevic
Roma Mbretërore
~Shaban Dervishi
Republika e hershme
~Shaban Dervishi
Zgjerimet e para të Romës (753 – 350 para Jezu Krishtit)
~Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Arkeologjisë
V
XV
XX
Shqipëria Arkeologjike
~Muzafer Korkuti
Arkitektura Sepulkrale
~Apollon Baçe
Në pranverë të vitit 1396
~Oliver Jans Schmitt
Republika detare e Venedikut
~Oliver Jens Schmitt
Ajkuna kján Omerin
~Curraj – Epér (Mirash Gjoni)
Orët e Mujit
~Visaret e Kombit
Bylisi
~Neritan Ceka, Skënder Muçaj

Sulltan Muradi II 1421-1451

Situata në Rumeli Situata në Anadoll Aneksimi i Bejlikut të Menteshesë 829/1425 Aneksimi i Bejlikut Ajdënogllu (Aydinoglu) 829/1426 Bejliku Karamanogllu (Karamanoglu) Aneksimi i Bejlikut të Germijanit 832/1429 Hapja e Selanikut dhe Janjas ndaj Islamit Aleanca serbo-hungareze me Karamanin Fushata në Rumeli Abdikimi i Sulltan Muradit Beteja e dytë e Kosovës 852/1448

Gjatë kalimit të pushtetit, pas vdekjes së Çelebi Mehemme-dit dhe ardhjes në sundim të djalit të tij, Muradit, disa bejlerë që dëshironin të ishin të pavarur nga osmanët si: Beu i Ajdënit, Menteshesë, Saruhanit dhe Hamidit u rebeluan. Kalimi i pushtetit nga babai tek i biri, ishte një praktikë që zbatohej në çdo vend në atë kohë dhe Devleti Osman doli nga periudha 11-vjeçare e ndërprerjes së sundimit. Vdekja e Çelebi Mehemmedit nxiti disa bejlerë të ktheheshin në bejlerë të pavarur dhe për pasojë, rivendosja e Devletit, duke i bashkuar edhe të gjitha bejliket (emiratet, principatat) nuk ishte një detyrë e lehtë.

Nga ana tjetër, Perandoria Romake e diskutonte dhe e vlerësonte situatën e krijuar sipas interesave të saj. Grupi i drejtuar nga Joanisi, djali i perandorit dhe partneri i tij në sundim, ishte i mendimit se ata duhet të mbështesnin Mustafa Çelebiun dhe ta bënin atë Sulltan të Rumelisë. Perandori i vjetër Manuel dhe grupi që e përkrahte, preferonte të mbështeste Muradin. Joanisi dhe përkrahësit e tij ishin këmbëngulës në mbështetjen ndaj Mustafa Çelebiut, që kishte premtuar fiu jepte atyre Gelibollun dhe ky qëndrim u pranua.

Gjenerali Dimitrijos Laskarius u dërgua në ishullin Limni për fu takuar me Mustafa Çelebiun. Ata nënshkruan një marrëveshje sipas të cilës: Mustafa Çelebiu do f i bindej peran-dorit; do fi dërgonte peng të birin; do të hiqte dorë nga qytetet Thesalia, Gelibollu dhe brigjet perëndimore të Detit të Zi deri në Vllahi, në Perandorinë Romake. Pas nënshkrimit të marrë-veshjes, Mustafa Çelebiu erdhi së bashku me Xhynejd Beun dhe disa njësi ushtarake romake drejt Gelibollut dhe më pas, iu drejtuan Edrenesë për të shpallur atje Sulltanatin në Dhilka'de 824/tetor 1421. Xhynejd Beu i Izmirit (Bejliku i Ajdënogllut) u bë vezir i këtij sulltani të ri. Pra, pjesa evropiane u vendos nën sundimin e Mustafa Çelebiut, ndërsa pjesa e Anadollit qëndroi nën sundimin e Muradit. Perandoria Romake arriti të për-mbushte me sukses planin e saj, për të përçarë Devletin Osman në dy pjesë.

Edhe pse administrata osmane e quajti "Mustafai Dyzme (i rrejshëm)", këtij Shehzade iu bashkuan bejlerët e famshëm akënxhinj, djemtë e Evrenosit dhe të tjerë. Mustafa Çelebiu kaloi në rajonin e Anadollit dhe të dy ushtritë osmane u përballën me njëra tjetrën në Ullubad, ku do të ndodhte një katastrofë. Në këtë situatë kritike, një bej akënxhi (sulmues), Mihalogllu (Mihaloglu) Mehmed (v.1423), shkoi gjatë natës deri te lumi Ullubad dhe siguroi mbështetjen e disa bejlerëve akënxhinj ndaj Sulltan Muradit. Përveç kësaj, Haxhi Ivaz Pasha, veziri i Sulltan Muradit, i dërgoi një letër Mustafa Çelebiut, ku i shkruante, se beu dhe personalitete të tjera me influencë në pjesën osmane të Evropës, kishin vendosur të dezertonin dhe të bashkëpunonin me sulltanin. Në një letër tjetër drejtuar Xhynejd Beut, veziri i Mustafa Çelebiut, Ivaz Pasha, shkruante: "Ju jeni një njeri fisnik, një bej dhe personi për të dlin ju keni pranuar të jeni vezir, nuk është e sigurt nëse është Mustafa Çelebiu i vërtetë. Sulltan Muradi ju premton një pozicion të mirë në administratën osmane." Po atë natë, Haxhi Ivaz Pasha mori me vete disa ushtarë deri te vendi që e saktësonte në letrën e tij dhe thirri: "Urime për shpërblimin e Sulltan Muradit". Mustafa Çelebiu dyshoi se do ta arrestonin dhe për këtë arsye u arratis. Të njëjtën veprim bëri dhe Xhynejd Beu. Për pasojë, në vitin 825/1422, ushtarët e Mustafait iu bashkuan trupave të sulltanit dhe u vunë në ndjekje të Mustafa Çelebiut. Ky i fundit u kap dhe u ekzekutua në Edrene. Nëse nuk do të kishte qenë mendjemprehtësia e Haxhi Ivaz Pashait, me mijëra luftëtarë mund të ishin vrarë në këtë luftë civile. Në fakt, osmanët pranonin të sakrifikonin jetët ë shehzadeve, për të shmangur çdo' lloj përpjekje për luftë dvile, që mund të rrezikonte unitetin e Devletit Osman, sado e largët të ishte kjo përpjekje. Për ta, "gjithçka i përkushtohej Devletit dhe Devleti synonte mirëqenien e popullit.

Sulltan Muradi ishte i vendosur të ndëshkonte Perandorinë Romake për këtë kurth të tmerrshëm. Nga ana tjetër, Perandori Manuel dhe bashkëpimëtori i tij, Joanisi, u frikësuan. Ata i dërguan sulltanit, Lakanasin dhe Marko Ganisin së bashku me disa dhurata, me pretekstin për ta uruar atë, por në të vërtetë shkuan për të zbuluar qëllimet e sulltanit. Por, Sulltan Muradi e kimdërshtoi ardhjen dhe dhuratat ë tyre.

Sulltan Muradi rrethoi Kostandinopojën në shenjë hak-marrjeje ndaj veprimeve të ndërmarra nga Perandoria Rdmake, që në vitin 1422, e sollën Devletin Osman në pragim e katastrofës. Por gjatë këtij rrethimi, Përandori i vjetër Manuel nxiti Iljasin, Llallanë (profesorin) e Mustafa Çelebiut, vëllain më të vogël të Muradit dhe sanxhakbeun e Hamidelisë, për të ngritur krye dhe për të shpallur pavarësinë. Bejlerët e Karamanit dhe Germijanit u përfshinë gjithashtu në këtë veprim. Kjo ushtri mbërriti në Bursa, por pushtimi i këtij qyteti, u shmang për shkak të dhuratave që iu dhanë Llallasë. Më pas, ata shkuan në qytetin e Iznikut, ku dhe krijuan një qeveri. Duke qenë i përballur me këtë kërcënim serioz, Sulltan Muradi e tërhoqi rrethimin e Kostandinopojës, sulmoi Iznikim dhe ekzekutoi Mustafa Çelebiun. Mund të jetë e arsyeshme të besojmë se osmanët e mësuan dhe e zbatuan praktikën e vëllavrasjes nga administratorët e Perandorisë Romake, të cilët në këtë aspekt, ishin një model. Nga ana tjetër, "Duket se është një rregull që një princ turk nuk kënaqej kurrë me asgjë më pak se postin e sulltanit; dhe kthehet në një çështje nevoje të domosdoshme, jo në një çështje dyshimi xheloz, për t'ia bërë të pamundur atij arritjen e ambicies që kishte."

Perandoria Romake shpëtoi nga rrethimi duke përdorur dhe duke vikthnizuar Mustafain e ri. Studiuesit perëndimorë e përmendin vëllavrasjen në Devletin Osman, por nuk përmendin faktin që ata e mësuan dhe e zbatuan këtë praktikë nga romakët! Është e sigurt se Iqo vëllavrasje e administratorëve u praktikua mbi Mikaelin dhe Georgin, në vitin 1332, dhe se e para vëllavrasje mes pushtetarëve osmanë, ndodhi në vitin 1389.

Situata në Rumeli

Ndërkohë që Sulltan Muradi ishte i zënë me këto probleme në Anadoll, princi i Vllahisë (Rumania Jugore e ditëve të sotme), Vlad Drakul, kaloi Danubin dhe plaçkiti territoret osmane. Vlad Drakuli kishte rrëzuar nga froni Danin dhe e kishte zëvendësuar atë. Titulli i tij Drakul do të thotë Satana. Firuz Beu u dërgua në luftë kundër këtij Satanai dhe e mimdi atë. Drakuli u detyrua të paguante taksa dhe t'ia dërgonte peng dy djemtë e tij osmanëve. Gjithashtu, ishte e nëvojshme që Devleti Osman të rimerrte tokat e humbura në Shqipëri, gjatë periudhës së ndërprerjes së sundimit, në mënyrë që të mbronte dhe të vendoste stmdimin e tij në rajonin e Ballkanit. Isa Beu, djali i Evrenos Beut, u dërgua në krye të një ushtrie të fuqishme në Shqipëri dhe avancoi në këtë territor deri në brigjet e Detit Adriatik. Gjon Kastrioti u mund gjatë këtyre fushatave luftarake dhe djali i tij, Gjergji, u mor peng dhe u dërgua në Edrene. Në këtë vend, ai u konvertua dhe u quajt Iskender Bej (Skënder Beu), por më pas ai do ta mohonte fenë dhe do ti shkaktonte probleme Devletit Osman. Isa Beuz djali i Evrenos Beut, shkatërroi muret e qytetit të Korintit dhe hyri në More në . vitin 826/1423.

Situata në Anadoll

Ndërkohë që Sulltan Muradi ishte i zënë me vëllain e tij Mustafain, Isfendijar Beu i Bejlikut të Xhandarogllut pushtoi qytetet Çankërë, Tosja dhe Kalexhik, që ishin aneksuar nga osmanët, gjatë periudhës së Çelebi Mehemmedit. Ushtria osmane u përball me ushtrinë e Isfendijar Beut pranë Bollusë. Isfendijar Beu u mund dhe u largua drejt Sinopit. Megjithatë, ai u fal pasi u betua për besnikëri dhe përkrahje ndaj osmanëve në vitin 827/1423.

Aneksimi i Bejlikut të Menteshesë 829/1425

Mehmed Beu i Menteshesë ishte midis bejlerëve, bejliket e të cilëve u rigjallëruan nga Emir Timuri, pas Betejës së Ankarasë. Pas vdekjes së tij, i biri, Iljasi, mori postin e Beut të Menteshesë. Gjatë luftës për pushtet midis shehzadeve osmanëz Iljas Beu mbështeti Isa Çelebiun, por në fundz në 817/1414, njohu sundimin e Mehemmed Çelebiut dhe nxori në qarkullim monedhën me emrin e tij në shenjë sovraniteti. Pas vdekjes së Iljas Beut në vitin 824/1421, dy djemtë e tij, që ishin mbajtur peng në pallatin osman, u arratisën dhe shkuan në qytetin e Menteshesë, ku u bënë sundimtarë të këtij vendi. Por Sulltan Muradi, i dli ishte i vendosur të krijonte bashkimin e Anadollit nën flamurin osman, shkoi në Menteshe, i kapi dhe i burgosi ata në kështjellën e Tokatit Në këtë mënyrë, ai arriti të aneksonte Bejlikun e Menteshesë në vitin 829/1425.

Aneksimi i Bejlikut Ajdënogllu (Aydinoglu) 829/1426

Xhynejd Beut iu dha Bejliku i tij i mëparshëm i Ajdënogllut (Izmirit), dhe ai përdori çdo rast të mundshëm për ta zgjeruar territorin e atij bejliku në dëm të osmanëve. Sa herë që forcat osmane niseshin në luftë kundër atij, ai tërhiqej dhe kur ata largoheshin, ai fillonte sërish përpjekjet për ta zgjeruar këtë bejlik. Për këtë arsye, Bejlerbeu i Anadollit Hamza Beu dhe Jahshi Beu u dërguan kundër tij dhe e mundën atë. Bejliku i Ajdënogllut u aneksua në vitin 829/1426.

Bejliku Karamanogllu (Karamanoglu)

Ndërkohë që Sulltan Muradi ishte në pjesën evropiane të Devletit Osman, Mehemmed Beu i Karamanit, u përpoq të pushtonte kështjellën e Antaljas në vitin 830/1426, por ai vdiq gjatë këtij rrethimi. Djali i tij, Ibrahim Beu, shkoi në Konja, por xhaxhai i tij, Ali Beu, e kishte marrë ndërkohë në dorë sundimin e Karamanit. Kështu, Ibrahim Beu u arratis së bashku me të vëllain, Isain, dhe u strehua tek Sulltan Muradi. Ky i fundit ju siguroi atyre mbrojtje dhe i martoi me dy motrat e tij.

Aneksimi i Bejlikut të Germijanit 832/1429

Jakub Beu II i Germijanit (sundoi 1387-1390, 1402-1429) kishte arritur një moshë të thyer pa pasur një djalë, që do ta trashëgonte bejlikun e të atit. Ai e donte shumë Sulltan Muradin, nipin e motrës së tij (bashkëshortja e Jëlldërëm Bajezidit, Devlet Hatun). Në 831/1428, Jakub Beu, që ishte më shumë se 80 vjëç, u nis për të vizituar Sulltan Muradin II. Ai u prit me respektin më të madh, pothuajse në të gjitha qytetet osmane gjatë rrugës së tij. Në qytetin Bursa, atë e takoi e gjithë popullsia e qytetit, ku ai vizitoi varret e sulltanëve osmanë dhe u shpëmdau para qytetarëve. Ai vizitoi edhe Shejhun Emir Sulltan, Sufiun e Madh, dhe i puthi dorën në shenjë respekti. Kur ai mbërriti në qytetin e Edrenesë, ai u prit me aq shumë nderime sa që dhe Sulltan Muradi i dhuroi një sasi të madhe parash. Duke qenë se ishte një njeri shumë zemërgjerë, Jakub Beu e shpëmdau gjatë gjithë rrugëtimit të tij të gjithë pasurinë. Kur mbërriti në Gelibollu, ai i dërgoi lajm Sulltan Muradit duke i thënë: "Nuk më kanë mbetur më para, as për të paguar taksën e kalimit. Lejoje vëllain tim të më dërgojë para xhepi." Sulltan Muradi i dërgoi atij një shumë të madhe parash duke i kthyer me shaka një përgjigje: "Hakk Te'ala më ka dhënë një vëlla të tillë që të ardhurat e mia nuk janë të mjaftueshme për të për-balluar shpenzimet e tij, si plotësim i të ardhurave të vendit të tij." Jakub Beu e caktoi Sulltan Muradin si trashëgimtarin dhe pasardhësin e tij me testament, më pas u largua dhe u kthye në Kytahja. Edhe pse Jakub Beu kishte dy vëllezër, Iljasin dhe Hëzërin, si dhe nipër, ai zgjodhi Sulltan Muradin II si trashëgimtarin e tij. "Është e sigurt se pamundësia për ti rezistuar Devletit Osman pati ndikim në preferencën e tij të përzgjedhjes, por, megjithatë, ky veprim i këtij njeriu të moshuar meriton vlerësim." Pasi ai vdiq një vit më vonë, në vitin 832/1429, qyteti i Kytahjas u aneksua nga Devleti Osman. Kështu, me përjashtim të Bejlikeve të Karamanit dhe Xhandarogllut, i gjithë rajoni i Anadollit, u bashkua nën sovranitetin osman. Drejtuesit e dy bejlikeve të lartpërmendura qëndronin në fuqi, në saj të mbështetjes së osmanëve, ndaj, për këtë arsye, edhe ata ishin nën ndikimin e tyre.

Hapja e Selanikut dhe Janjas ndaj Islamit

Kështjella e Selanikut, e cila ishte marrë nga Jëlldërëm Bajezidi, u rimor nga Perandoria Romake pas betejës së Ankarasë. Sulltan Muradi dërgoi djemtë e Evrenos Beut së bashku me Turahan Beun, për të rrethuar Selanikun. I biri i Manuelit, Andronikosi, ishte despot i Selanikut. Popullsia e këtij qyteti, për shkak të vuajtjes nga uria, vendosi fia shiste qytetin Republikës së Venedikut, me kusht që Venediku fiu jepte atyre ushqim dhe t'i trajtonte mirë, pavarësisht nëse Andronikosi do të pajtohej apo jo me këtë veprim. Venedikasit i pranuan këto kërkesa me kusht që populli të betohej për besnikëri ndaj tyre dhe e blenë qytetin e Selanikut për 50.000 monedha floriri. Andronikosi, që u sëmur rëndë, u dërgua në qytetin e Moresë në vitin 826/1423.

Sulltan Muradi nuk ishte dakord me marrjen e Selanikut nga venedikasit, megjithatë, në atë kohë, kishte probleme më shqetësuese që duhet fi zgjidhte. Për këtë arsye, ai nuk e rinovoi traktatin për paqe me Republikën e Venedikut, ndërkohë që rinovoi traktatet me drejtuesit e Midillit, Sakëzit dhe Rodosit. Republika e. Venedikut dërgoi në Edrene misionarë për ta rinovuar (këtë traktat, por Sulltan Muradi u tha atyre: "Selaniku është qyteti që e kam trashëguar nga babai im; gjyshi im, Bajezidi, e mori atë me forcë nga Perandoria Romake; nëse administrimi i këtij qyteti do të ishte në duart e romakëve, do të ishte.e arsyeshme, që ata të ankoheshin nëse do të kishin pësuar ndonjë padrejtësi. Nga ana tjetër, ju jeni latinë, popull i Italisë, ndaj, cila është arsyeja për ndërhyrjen tuaj në këtë rajon? Ose e lini këtë qytet të lirë dhe largohuni me pëlqimin tuaj, ose do të vij unë."

Dhe në të vërtetë, Sulltan Muradi e rrethoi qytetin e Selanikut në vitin 833/1430 dhe më pas e hapi atë ndaj Islamit. Kjo ngjaqe shkaktoi hidhërim të madh për Venedikun dhe pjesën perëndimore të Evropës. Sulltan Muradi vendosi në Selanik familje muslimane që i solli nga Jenixheja e Vardarit dhe nga qytete të tjera. Ai i caktoi popullsisë së krishterë Kishën e Ajadimitrit dhe kishat e tjera i ktheu në xhami.

Pas vdekjes së Despotit të Epirit Karlotoxhi, që e kishte njohur simdimin osman në këtë qytet, djemtë e tij filluan luftën mes tyre për pushtet. Njëri nga djemtë, Menoni, kërkoi mbështetjen e osmanëve. Karaxha Pasha u dërgua për të ndihmuar Menonin, por popullsia që ishte mërzitur nga kjo luftë për pushtet dhe që kishte filluar të pëlqente sundimin direkt nga osmanët, kërkoi ndihmën e sulltanit. Pasi e pranoi dëshirën e tyre, sulltani dërgoi Karaxha Pashanë, të cilit populli i dorëzoi qytetin e Janjës. Në 835/1431, atje u dërguan muslimanë për tu vendosur.

Aleanca serbo-hungareze me Karamanin

Despoti serb Vulakogllu (Vulakoglu) luajti një rol të rëndësishëm për lidhjen e aleancës midis Mbreti hungarez Zigismund dhe Ibrahim Beut të Bejlikut të Karamanit (sundoi 1426-1464). Ushtria hungareze rrethoi Gyverxhinlikun (Kolombok) në brigjet e Danubit dhe Ibrahim Bëu sulmoi dhe pushtoi Bejshehrin, të cilin osmanët e kishin blerë nga Bejliku i Hamidogllut (Hamidoglut). Me këtë sulm të dyfishtë nga dy krahë, Sulltan Muradi nuk u hodh në sulm kundër asnjërit prej tyre, por qëndroi në Edrene në pritje. Ai dërgoi Sinan Pashanë, Bejlerbeun e Rumelisë, në ndihmë të ushtrisë që luftonte në Gyverxhinlik.

Ndërkohë që Sinan Pasha priste të merrte informacione mbi rrethuesit, nga robërit e luftës, Akënxhë Sinani, Sanxhakbeu i Vidinit, sulmoi ushtrinë hungareze duke deklaruar: "Kuajt tanë do t'i shkatërrojnë stallat e tyre nga paniku që do të krijohet prej oshtimës së artilerisë"; dhe në të njëjtën mënyrë, edhe Sinan Pasha u hodh në sulm nën jehonën e daulleve duke thirrur tekbire. Ushtria, që kishte rrethuar qytetin, u mund dhe u largua e tmerruar duke mbishkelur njëri-tjetrin. Zigismundi (Mbret i Hungarisë 1388-1437 dhe Perandor i Gjermanisë 1411-1437) me vështirësi i shpëtoi vdekjes, duke lënë pas mjetet e rënda të transportit të ushtrisë së fij. Shumë nga ushtarët e tij u mbytën në lumin e Danubit. Në këtë mënyrë, në vitin 837/1434, kështjella e Gyverxhinlikut shpëtoi nga pushtimi.

Pas një viti, Sulltan Muradi kaloi në rajonin e Anadollit dhe marshoi kundër Ibrahim Beut të Karamanit, që u tërhoq në qytetin Tasheli dhe shkroi një letër ku i kërkonte ndjesë sulltanit. Sulltani e fali atë me kërkesë të bashkëshortes së Ibrahim Beut, që ishte dhe motra e tij.

Fushata në Rumeli

Kur Sulltan Muradi u kthye nga fushata e tij në Karaman, ishte radha e Despotit serb të ndëshkohej; Is'hak Beu, Sanxhakbeu i Shkupit, e kishte informuar sulltanin se Despoti serb kishte luajtur një rol të rëndësishëm në lidhjen e aleancës midis Karamanogllut dhe Mbretit të Hungarisë.

Ndërkohë që Sulltan Muradi po përgatitej për të marshuar me ushtrinë e tij kundër Despotit serb, ky i fundit lajmëroi se e bija e tij, për të cilën ishte vendosur të martohej me sulltanin, ishte gati të nisej për atje. Sulltani e priti nusen, por nuk zhvilloi asnjë ceremoni martesore duke thënë: "Nuk është e nevojshme të zhvillojmë asnjë ceremoni martesore për vajzën e këtij kafiri", dhe nuk e mbajti nusen në kryeqytetin Edrene, por e dërgoi në Bursa, pasi ishte ende i inatosur me babanë e saj. Ai mori në Edrene bashkëshorten e tij të parë, Hatixhe Hatunen, mbesën e Isfendijar Beut të Bejlikut të Xhandarit. Kjo zonjë ishte dhe e ëma e Fatihut (hapësit) të Stambollit (ndaj Islamit).

Bejlerbejtë Sinan Pasha, Is'hak Beu dhe Turahan Beu sulmuan Shqipërinë. Ndërkohë që Sulltan Muradi ishte i angazhuar me Karamanoglhinë në Anadoll, Mbreti i Hungarisë, Zigismundi, kishte dërguar njësitë e tij ushtarake për të sulmuar dhe për të plaçkitur rrethinat e Allaxhahisarit. Pasi i kishte ndëshkuar dhe frikësuar aleatët e Mbretit Zigismund, duke arritur kështu ta izolonte atë, Sulltan Muradi, vendosi të marshonte kundër tij. Pasi u kthye nga fushata luftarake në Karaman, në vitin 840/1437, sulltani urdhëroi Ali Beun, djalin e Evrenos Beut, të fillonte sulmet për të hapur rrugën drejt Hungarisë. Për një periudhë kohe një mujore, Ali Beu sulmoi tokat e Hungarisë dhe në kthim tha: "Sulltani im! A nuk është për të ardhur keq që një vend kaq i bukur, të qëndrojë në duart e kafirit. Me këtë thënie të tij manifestohet arsyeja e ekzistimit të Devletit Osman. Ata e shikonin veten si përfaqesues dhe përcjellës të Mesazhit të Fundit, Islamit, dhe si mjet të zbatimit të Urdhëresave të Shenjta të Krijuesit në mbarë botën. Ndërsa në Kur'an thuhet: "... me të vërtetë tokën do ta trashëgojnë robërit e mi më të mirë." [el Enbija,. Për këtë arsye, është më se e natyrshme, që në çdo vend, veçanërisht në vendet më të mira të botës, ata që i përulen dhe i nënshtrohen urdhëresave te Krijuesit (që do të thotë muslimanët), që përpiqen t'i përhapin këto urdhëresa dhe t'i kthejnë ato në epërsi, duhet të sundojnë. Kjo pikë është shumë e rëndësishme: ekspansioni i osmanëve ishte domosdoshmëri e "besimit", "të qenët" një Devlet që zbatonte Urdhëresat e Shenjta mbi Tokë. Ekspansioni i imperialistëve perëndimorë nuk ka asnjë kuptim tjetër veç faktit që "ata që kanë në dorë fuqinë, mund të bëjnë gjithçka që dëshirojnë, dhe se ata mund ta përdorin këtë fuqi për përfitimet e tyre", ashtu sikurse do të vepronte dhe një njeri primitiv. Kjo për arsye se qëndrimi i tyre nuk varej nga Haku. Në terminologjinë Islame, Hak është një nga atributet e Allahut. Muslimanët e quajnë atë 'Hakk Te'ala' (Haku Sublim).

Në këtë sulm të fuqishëm, aleatet e mëparshëm të Hungarisë, Despoti i Serbisë, Brankoviçi, dhe Vojvoda i Vllahisë, Vlad Drakul, morën urdhra nga sulltani dhe iu bindën së bashku me ushtarët e tyre komandave të Ali Beut.

Në vitin 841/1437, Sulltan Muradi kaloi Danubin dhe hyri rtë territorin e Transilvanisë. Brankoviçi, Despoti serb (sundoi 1427-1450), dhe Princi i Vllahisë, Vlad Drakul (sundoi 1432-1446), u bashkuan me ushtrinë osmane dhe morën gjashtë kështjella, ndërsa Mbreti i Hungarisë nuk doli në skenë,257 pasi në atë kohë, Zigismundi, Perandor i Gjermanisë dhe Mbret i Hungarisë, kishte vdekur, ndërsa dhëndri i tij, Alberti, kishte marrë fronin si Mbreti i Hungarisë, dhe një vit më pas u zgjodh edhe Perandor i Gjermanisë.

Me përfundimin e fushatës luftarake në Hungari, Gjorgje Brankoviçi, besnikëria e të cilit po zbehej, u ftua në Edrene për të sjellë çelësat e Semendires, por ai shkoi te Mbreti i Hungarisë dhe njëherësh Perandori i Gjermanisë, Albert. Forcat ushtarake osmane rrethuan Semendiren dhe Is'hak Beu, i cili ishte kthyer në zonën që ai e rtjihte mjaft mirë, pasi kishte përfunduar detyrimin e tij të haxhit, mori komandën e forcave muslimane dhe e hapi kështjellën ndaj Islamit. Ndërkohë, një ushtri e madhe hungareze mbërriti në këtë vend dhe Gazi Is'hak Beu, dhe Osman Beu, nipi i Timurtash Pashait, u përballën me këtë ushtri dhe e mundën atë. Nga kjo betejë, ata përfituan shumë robër lufte dhe një sasi të madhe ganimedi (plaçkë lufte). Histo-riani i mirënjohur Ashëk Pashazade mori pjesë në këtë betejë. Sho i shpjegon në mënyrë të admirueshme arsyet për këto fitore të mëdha, si më poshtë vijon:

"Në të gjitha këto përparime drejt Evropës, Muradi përfitoi nga të gjitha tensionet shoqërore, fetare dhe ekonomike që po copëtonin shoqërinë brenda territorit të armiqve të tij. Ai ishte i aftë t'iu ofronte fshatarëve të shtypur të Ballkanit një revolucion shoqëror, liri nga tirania e pronarëve të tyre feudalë. Brenda rajonit të Ballkanit, luftërat e shteteve për pushtet i kishin dhënë fund autoritetit qendror, duke lejuar, në këtë mënyrë, fuqizimin e mëtejshëm të manjatëve të mëdhenj feudalë dhe nënshtrimin e kultivuesve ndaj kushteve tiranike të pagesës së taksave dhe punës së sforcuar. Në kontrast me këtë situatë, kudo që osmanët themelonin administratën e tyre, e gjithë toka kthehej në pronësi të sulltanit. Shteti vendosi kontroll dhe vëzhgim të rreptë për çifligarët, ndërkohë që iu dha fund detyrimeve mbi pronën dhe punës së sforcuar - kjo e fundit u zëvendësua me një taksë lehtësisht të pagueshme, e njohur si taksa e plugimit (çift resmi). Në këtë mënyrë, pjesa më e madhe e popullsisë së Ballkanit ishte më pasive kur bëhej fjalë për të mbështetur ushtritë e drejtuesve të tyre dhe ushtritë kryqtare në luftën kundër muslimanëve.

Në Bohemi kishte filluar një garë për pushtet që pothuajse ishte shndërruar në luftë pas vdekjes së Albertit - një situatë kjo që përgatiste kushtet e përshtatshme për Devletin Osman. Për këtë arsye, Sulltan Muradi ngarkoi Ali Beun, djalin e Evrenos Beut, të merrte Beogradin, që shtrihej në bregun jugor të Danubit, dhe që ishte me rëndësi të madhe strategjike. Ata e rrethuan Beogradin në vitin 843/1439, arritën të hynin dhe në qytet, por nuk u arrit fet'hi (hapja) i tij.

Lufta me hungarezët vazhdonte. Mezid Beu hyri në Transilvani me një forcë akënxhë në vitin 845/1442, shkatërroi një njësi ushtarake hungareze dhe rrethoi qytetin Hermanshtad. Në këtë kohë hyri në skenë Janosh Hunjadi, dhe Mezid Beu, që ishte midis këtyre dy forcave luftarake, ra martir dhe forcat osmane pësuan disfatë. Kjo betejë i dha një famë të vërtetë Janosh Hunjadit në mbarë Evropën. Në mënyrë që të shlyente këtë humbje, Kula Shahin Pasha, Bejlerbeu i Rumelisë, u dërgua në luftë kundër hungarezëve, por për shkak të krenarisë së tij dhe nënvlerësimit për të marrë masat paraprake, ai dhe ushtria e tij u shkatërruan në Vazag nga Janosh Hunjadi. Pas këtyre fitoreve të njëpasnjëshme kundër osmanëve, u krijua një ushtri kryqtare dhe mbreti i Hungarisë dhe Polonisë, Ladislavi, u vendos në drejtimin e kësaj ushtrie, ndërsa Janosh Hunjadi në pozicionin e komandantit suprem të saj. Kjo ushtri e madhe shkatërroi ushtrinë osmane në Moravë dhe Izaldi. Atëherë, midis Devletit Osman dhe Mbretit të Hungarisë, Ladislavit, u nënshkrua traktati i paqes i Edrene-Segedinit për 10 vjet, më 25 Rebi'ul Evvel 848/12 korrik 1444.

Duke arritur në këtë mënyrë sigurinë për pjesën evropiane, Sulltan Muradi marshoi me ushtrinë e tij kundër Ibrahim Beut të Bejlikut të Karamanit, që kishte sulmuar territoret osmane në Anadoll. Muradi kishte nevojë për fetva (mendim ligjor dhe leje) për të luftuar kundër një Devleti Musliman dhe ai e mori fetvanë për të luftuar kundër Beut të Karamanit nga këshilli i juristëve, të përbërë nga juristë të katër medhhebeue'. Shafi'iu Ibn Haxher el- Askalani (v.852/1448), Hanefiu Kadilkudat dhe Shejhulislam Sa'deddin ed Dejri (v.868/1462), Malikiu Kadilkudat dhe Shejhuli-slam Bedreddin et Tunisi (v.853/1449), Hanbeliu Kadilkudat dhe Shejhulislam Bedreddin Bagdadi (v.857/1453). Ibrahim Beu nuk mund të përballej me Sulltan Muradin dhe për këtë arsye u tërhoq sërish drejt Tashelisë. Ai ishte i martuar me motrën e Sulltan Muradit dhe pasi dërgoi bashkëshorten që fi kërkonte falje në emrin e tij, ai kërkoi paqe nga sulltani. Sulltan Muradi e fali atë dhe me Bejlikun e Karamanit u arrit marrëveshje për paqe.

Abdikimi i Sulltan Muradit

Ndryshe nga bashkëkohësit e tij në Evropë dhe gjetiu, Sulltan Muradi, nuk ishte një sovran absolut që do të qëndronte në pushtet deri në ditët e fundit të jetës së tij. Përkundrazi, ai ishte një gazi (luftëtar në luftën e shenjtë kundër jobesimtarëve); një sundimtar i arsyeshëm, si dhe një sufi dhe një veli i devot-shëm. Sipas një historie, ai kishte parë në ëndërr tre engjëj që ndriçonin në qiell, mbi tre vende të ndryshme në oborrin e xhamisë, që ai kishte ndërtuar në Edrene. Ai ngriti nga një shtyllë prej mermeri të gjelbër, në secilin nga këto vende që të mos shkeleshin nga këmbë njeriu dhe këto tri shtylla qëndrojnë ende në vendet ku u ngritën, në oborrin e xhamisë së tij.

Ashtu sikurse veproi edhe Sufiu i Madh, Ibrahim Ibn Adham (kuddise sirruhu) (v.166/783), Muradi hoqi dorë nga froni vullnetarisht. Megjithatë, përpara se të abdikonte, ai u këshillua për këtë çështje me Vezirin Halil Pasha dhe mori masat e nevojshme për fia kaluar pushtetin në mënyrë paqë-sore, djalit të tij, Mehemmedit, Sanxhakbeut të Magnisës (Manisës). Kështu, Muradi u tërhoq në vitin 1444 në Magnisa, me shpresën për ta kaluar pjesën tjetër të jetës me lutje paqësore dhe në qetësi. Ai kishte bërë të pamundurën për të ruajtur unitetin e Devletit, për të siguruar unitetin e muslimanëve në vendin e tij dhe me dorëheqjen që dha nga posti i sulltanit, kur ai mendoi se ishte koha, Muradi tregoi madhështinë e bujarisë dhe guximit të tij. Duhet të kuptojmë se ai nuk mtmd ta kishte bërë një gjë të tillë më parë: le të supozojmë se ai ia linte pushtetin xhaxhait të tij, Mustafa Çelebiut, dhe tërhiqej në një fermë, por pa kaluar shumë kohë, disa njerëz do t'i mblidheshin rreth, dhe do ta nxisnin atë ta rikthente pushtetin me shpresën për të fituar për veten e tyre poste në administratën e re, nëse do të bazoheshim në sjelljen dhe qëndrimin e njëjtë të disa militantëve partiakë në ditët e sotme. Nga ana tjetër, disa nga zyrtarët e lartë mund të nxitnin dyshimet e Mustafa Çelebiut për qëllimet e Muradit. Pra, Muradi mund të mos kishte pasur një jetë të paqtë dhe të qetë. Në atë kohë, nuk kishte demokraci që të lejonte ish-sundimtarët të tërhiqeshin të qetë drejt rezidencave të tyre në një mjedis paqedashës.

Armiqtë e Devletit Osman, e nuhatën përparësinë që do të kishin me kalimin e pushtetit nga veterani Murad te djali i tij pa përvojë: Kardinali Cezarini, përfaqësuesi i Papës, iu drejtua menjëherë Mbretit Ladislav, duke i thënë se kjo ishte e vetmja mundësi për t'i larguar turqit nga rajoni i Evropës. Kardinali Kondolmieri, që drejtonte flotën e Papatit, që përbëhej prej 65-70 anijesh, dhe që, në atë kohë, ndodhej në Detin Egje, i dërgoi një letër Mbretit të Hungarisë, ku i bënte fhirrje të përfitonte nga kjo mundësi, duke shtuar se ai do të nisej për në Galipoli, që t'i ndalonte turqit të kapërcenin Ngushticën e Dardaneleve drejt Evropës. Perandori romak Joanis Paleologos i dërgoi gjithashtu, një letër Mbretit të Hungarisë për të njëjtën çështje. Nga ana tjetër, edhe Ibrahim Beu i Karamanit, dëshironte të përfitonte nga kjo situatë dhe për pasojë, iu dërgoi lajm armiqve evropianë, se nëse ata do të sulmonin nga ana e tyre, edhe ai ishte i gatshëm të sulmonte nga Anadolli. Ai deklaroi se Sulltan Muradi, për shkak të sëmundjes së tij mendore, ishte i detyruar të jepte dorëheqjen dhe t'ia kalonte Hilafetin djalit të tij 12-vjeçar. Kështu, me iniciativën e Komandantit të famshëm hungarez Janosh Hunjadi, sovranët e Hungarisë, Gjermanisë, Hercegovinës, Vllahisë, Bogdanit dhe Venedikut formuan një ushtri të bashkuar aleate kundër osmanëve. Papa i çliroi ata nga detyrimi për marrëveshjen e mëparshme të armëpushimit 10-vjeçar, me pretekstin se betimët që bëheshin me "të pafetë" nuk ishin të detyrueshme të zbatoheshin.

Armata e bashkuar e krishterë, kaloi kufirin osman, ndër-kohë që flota venedikase u pozicionua në Ngushticën e Dardaneleve, duke e bllokuar atë në mënyrë që të mos lejonte asnjë lëvizje të osmanëve nga Anadolli për në Evropë. I përballur me këtë situatë kritike dhe i nxitur nga vezirët e tij, Sulltan Mehemmedi II, thirri babain, Muradin, i cili kaloi Bosforin drejt Evropës, pasi Ngushtica e Dardaneleve ishte bllokuar nga anijet e flotës së krishterë. Ky kalim u bë i mundur vetëm pasi iu pagua Gjenovës nga një monedhë floriri për çdo ushtar. Ushtria osmane, edhe pse mjaft inferiore në numër, u përball me ushtrinë e të krishterëve në Vama më 28 Rexheb 848/10 nëntor 1444. Sulltan Muradi ngriti lart, të kapur në majën e një heshte, në krye të ushtrisë së muslimanëve Traktatin e Segedinit, për fiu kujtuar të krishterëve shkeljen e betimit. Janosh Himjadi sulmoi dhe shkatërroi krahun e majtë të ushtrisë osmane, ndërsa krahu i djathë i kësaj ushtrie zmbrapsi forcën sulmuese vllahe. Pjesa qendrore e ushtrisë osmane u detyrua të tërhiqej, edhe pse sulltan Muradi qëndroi duke luftuar në fushëbetejë së bashku me një numër të vogël jeniçerësh. Kur u zu në pozicion të vështirë, ai mori në konsideratë mendimin për t'u tërhequr, por Komandanti i ushtrisë së tij, Karaxha Beu, ishte i ndërgjegjshëm për ndikimin q&e