Sundimi i aristokracisë ushtarake 1081 - 1204
Qyteti antik
~Foustel De Coulanges
Origjina e Mendimit
~Jean Pierre Vernant
Struktura e simbolizmit ilir
~Aleksandër Stipçevic
Roma Mbretërore
~Shaban Dervishi
Republika e hershme
~Shaban Dervishi
Zgjerimet e para të Romës (753 – 350 para Jezu Krishtit)
~Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Arkeologjisë
V
XV
XX
Shqipëria Arkeologjike
~Muzafer Korkuti
Arkitektura Sepulkrale
~Apollon Baçe
Në pranverë të vitit 1396
~Oliver Jans Schmitt
Republika detare e Venedikut
~Oliver Jens Schmitt
Ajkuna kján Omerin
~Curraj – Epér (Mirash Gjoni)
Orët e Mujit
~Visaret e Kombit
Bylisi
~Neritan Ceka, Skënder Muçaj

Sundimi i aristokracisë ushtarake 1081 - 1204

~Georg Ostrogorski
Rilindja e Perandorisë Bizantine: Aleksi I Komnen Pushtime të reja të Perandorisë Bizantine dhe dështimet e para: Johani II dhe Manueli I Përpjekja për kundërveprim e Andronik Komnenit Përpjekja për kundërveprim e Andronik Komnenit Përmbysja

Epoka e Komnenëve konsiderohet si një periudhë lulëzimi të veçantë për histonografinë bizantine, falë sidomos veprave të Ana Komnenës, të Johan Kinamit e të Niketë Koniatit.1 Ana Komnena, vajza e zgjuar dhe e ditur e perandorit Aleks I (1081-1118) në veprën Aleksiada shkroi historinë e të atit nga fillimet e deri në vdekjen e tij (1069-1118).2 Princesha, që ishte shkolluar sipas modeleve klasike dhe që e njihte mirë historiografinë, poezinë e filozofinë e lashtë greke, e shkroi këtë vepër me një stil të kërkuar dhe arkaik: ajo nuk përfaqëson vetëm një moment të rëndësishëm të humanizmit bizantin, por edhe një burim historiografik të dorës së parë. Rrëfimi i hollësishëm i Anës përbën bazën kryesore të njohurive tona mbi këtë periudhë të rëndësishme në të cilën realizohet restaurimi i Perandorisë Bizantine, takimi i Perëndimit me Bizantin gjatë Kryqëzatës së parë. Luftërat me normanët dhe me popujt e stepave të Veriut dhe të Lindjes. Prirja për panegjirizëm e Aleksiadës dhe kufizime të tjera tësaj, ndër të cilat duhet vënë në dukje konfuzioni kronologjik, kompensohen nga gjerësia dhe shumëllojshmëria e informacionit, që autoqa ishte në gjendje të siguronte falë pozitës dhe etjes së madhe për dije. Një përpjekje për të shkruar histori bëri edhe burri i Anës, cezari Niqifori Brien, nipi i atij Niqifor Brienit që ishte ngritur si antiperandor kundër Mihal Dukës e pastaj kundër Niqifor Botonianit. Vepra e papërfunduar e Niqifor Brienit, që nuk mund t'i qëndronte ballafaqimit me atë të së shoqes, trajton shkurtimisht historinë e dinastisë së Komnenëve duke filluar nga Isak Komneni. Trajtimi bëhet më i hollësishëm duke filluar nga Romani IV Diogjen, por ndërpritet në mesin e qeverimit të Niqifor Botinianit.4 Për periudhën e Aleksit I bën fjalë pjesa përmbyllëse e kronikës universale të Johan Zonarës, që kemi përmendur disa herë deri tani. Edhe pse mbështetet fort tek Aleksiada rrëfimi konciz i Zonarës ka njoftime shtesë të rëndësishme në krahasim me Ana Komnenën. Përkundrazi, nuk kanë asnjë vlerë historike të pavarur kronika universale në vargje e Konstandin Manases, që mbërrin deri në ngjitjen në fron të Aleksit I, as ajo e Mihal Glykës, mbërrin deri te vdekja e perandorit. E një niveli akoma më të ulët është kronika e thatë universale e Joelit, që shtrihet deri në pushtimin latin të vitit 1204.

Atë çka Aleksiada përfaqëson për periudhën e Aleksit I, vepra e Johan Kinamit e përfaqëson për periudhën e Manuelit I (1143-1180), ndërsa vepra e Niketë Koniatit si për këtë periudhë, ashtu edhe për atë të Komnenëve të fundit dhe të Engjëllorëve. Si Kinami ashtu edhe Niketë Koniati e fillojnë veprën e tyre me vdekjen e Aleksit I, por periudha e sundimit të Johanit II (1118-1143) trajtohet shumë shkurt, në vendin e hyrjes, nga të dy shkrimtarët. Për këtë arsye, për periudhën e këtij sovrani të rëndësishëm jemi të informuar shumë herë më pak sesa për atë të paraardhësit dhe të pasardhësit të tij. Johan Kinami, lindur në një familje të shquar pas vitit 1143, ishte sekretar i perandorit Manuel. Vepra e tij, shkruar pak kohë pas vdekjes së Manuelit, na ka mbërritur nëpërmjet një dorëshkrimi të vetëm të shek. XIII si dhe nga kopje të tij të shek. XIV e XVII. Asaj i mungon fundi. Niketa, me origjinë nga Kona në Frigji, e filloi edhe ai karrierën si sekretar perandorak dhe pastaj, nën Engjëllorët, mbuloi detyrat më të larta, së fundi edhe atë të logotetit. Vepra e tij shtrihet deri në vitin 1206 dhe u përfundua në Nike pas rënies së Kostandinopojës. Të dy veprat kanë një karakter shumë të ndryshëm, dhe çdonjëra prej tyre ka meritat e veta të veçanta: Kinami shquhet për thjeshtësinë dhe stilin e ngjeshur, Niketë Koniati për një horizont më të gjerë dhe për një paraqitje të gjallë që e bën atë së bashku me Psellin, historiografin më të shkëlqyer të mesjetës bizantine. Të dy këta historiografë të perandorit filo-perëndimor Manuel I janë patnotë të zjarrtë bizantinë dhe me urrejtjen ndaj latinëve përfaqësojnë burimin e nacionalizmitbizantin. Megjithatë, objektivitet dhe besueshmëna e dy veprave si dhe skrupoloziteti subjektiv i dy autorëve është shumë i lartë për kohën e tyre. Një shtojcë e shkurtër e historisë së Niketë Koniatit bën fjalë për statujat që më 1204 u shkatërruan nga latinët në Kostandinopojë. Pushtimi i Selanikut nga normanët më 1185 u përshkrua në gjerësi dhe me vërtetësi të madhe nga metropoliti i ditur Eustath i Selanikut dhe Niketë Koniati e shfrytëzoi veprën e këtij gjatë hartimit të historisë së tij.

Nuk mund të përmendim këtu veçmas burimet e shumta perëndimore që bëjnë fjalë për marrëdhëniet midis Bizantit dhe Perëndimit dhe që japin të dhëna mbi kryqëzatat," siç bëjnë Gesta Francoruin, Vilëhardueni, Robert Klari, etj. Por mjaftohemi të kujtojmë rëndësinë që ka për problemin e kryqëzatave, letra e Aleksit I drejtuar Kontit Robert i Flandrës, që na është përcjellë në variantin latin dhe që ka formën e një thirrjeje për kryqëzatë. Me siguri, në formën siç na paraqitet sot, letra duhet të jetë një falsifikim i mëvonshëm. Por ka fort të ngjarë që në themel të këtij klasifikimi të qëndrojë një letër autentike e perandorit, qëllim i së cilës ishte rekrutimi i reparteve ndihmëse nga perëndimi. Për marrëdhëniet midis Bizantit dhe viseve sllavo- jugore, përveç burimeve bizantine, kemi të dhëna edhe nga kronika e priftit të Dioklesë, që është hartuar nga mesi ose gjysma e dytë e shek. XII dhe që është shkruar në gjuhën latine, si dhe nga jeta e Stefan Nemanjës, shkruar në sllavisht nga djemtë e tij shën Sava dhe Stefani i Parë i Kurorëzuar, dhe nga jetët edhe ato në sllavisht - të shën Sabës, të Domicianit dhe Teodosit.

Shkrimet e rastit dhe letrat e autorëve bizantinë të kësaj periudhe përfaqësojnë një plotësim të rëndësishëm të veprave historike. Me shumë rëndësi është letërkëmbimi i kryepeshkopit Teofilakt i Ohrit, që përshkruan kushtet që ekzistonin në Maqedoni nën sundimin bizantin në kohën e Aleksit I. Të dhëna të shumta historike për periudhën e Johanit II dhe për gjysmën e parë të mbretërimit të Manuelit I na janë përcjellë nga poezi të rastit të poetit mjaft prodhimtar Teodor Prodromi, trashëgimia e gjerë letrare e të cilit e ka vënë historinë e letërsisë bizantine përballë problemeve të vështira dhe i ka shtyrë disa studiues të pranojnë ekzistencën e dy ose tre poetëve me të njëjtin emër. Për t'u marrë në konsideratë janë edhe fjalimet e Mihalit të Selanikut, dënuar si heretik më 1156, letra të cilat ai la kushtoi në vitet 1150- 1155 perandorit Manuel. Të dhëna të rëndësishme mbi luftërat e Manuelit me Hungarinë e Serbinë përmban një fjalim i hypatos (kreut) të filozofëve e më vonë patrik i Kostandinopojës, Mihal Ankialos. Kujtojmë gjithashtu fjalimin që Bazili nga Ohri, kryepeshkop i Selanikut, i kushton perandoreshës Irena, grua e parë e Manuelit si dhe Hodoiporikon-in e Konstandin Manases, një poemë e gjatë në vargje lambikë që bën fjalë për tratativat paraprake për martesën e dytë të Manuelit. Eustathi i Selanikut, që përmendëm më sipër, ka lënë shkrime të rastit, fjalime e letra shumë të rëndësishme nga pikëpamja historiografike, që përfshijnë periudhën nga dhjetëvjeçari i shtatë në të dhjetin e shek. XII. Të dhëna të rëndësishme na jep edhe fjalimi i drejtuar Isakut II nga Johan Siropulos në vitin 1192. Edhe nga Niketë Koniati ruhen fjalime shkrime të rastit për periudhën 1180-1210, që na japin informacione të rëndësishme mbi ngjarjet e kësaj periudhe, si p.sh., mbi formimin e perandorisë së dytë bullgare dhe mbi situatën pas pushtimit latin. Akoma më të rëndësishme janë letrat dhe shkrimet e mitropolitit të Athinës, Mihal Koniati, vëlla i madh i Niketës, që ofrojnë një kuadër të gjallë të gjendjes së dëshpëruar të Perandorisë Bizantine, përpara katastrofës si dhe situatës së ekzistonte pas pushtimit latin.

Materiali që ka të bëjë me situatën e brendshme të perandorisë dhe që gjendet nga njëra anë në letrat e Teofilaktit të Ohrit dhe nga ana tjetër në ato të Mihal Koniatit, plotësohet mjaft nga të dhënat e shpërndara në dokumentet bashkëkohëse.

Ndër dokumentet e kësaj periudhe përmendim raportet që i janë paraqitur perandorit Aleks I nga funksionarët e financave si dhe vendimet e perandorit, që na njohin me metodat e sistemit fiskal bizantin dhe me gjendjen e valutës dhe të shkëmbimeve në fillim të shek. XII. Po aq rëndësi për zhvillimin politik e ekonomik të Perandorisë Bizantine kanë traktatet me Venedikun.

Rilindja e Perandorisë Bizantine: Aleksi I Komnen

Në periudhën e zymtë që fillon me vdekjen e Bazilit dhe shkon deri në ardhjen në pushtet të "Aleks Komnenit, politika e jashtme e perandorisë u karaktenzua nga humbja e plotë e pozitave bizantine në Azi, humbja përfundimtare e zotërimeve italiane dhe një dobësim i madh i autoritetit bizantin në gadishullin Ballkanik. Gjendja e brendshme karakterizohej nga një paralizë e rëndë e pushtetit qendror, nga vështirës serioze ekonomike, nga zhvleftësimi i monedhës e nga shthurja e sistemit ekonomiko-shoqëror të Perandorisë Bizantine ashtu si u trashëgua nga periudha pararendëse. Aleksi I (1081-1118) u detyrua të vendosë mbi baza të reja veprimtarinë e tij restauruese dhe elemente të rinj u bënë shtylla të ndërtesës shtetërore të ngritur prej tij.

Por vepra e tij restauruese pati një sukses vetëm të përkohshëm e të sipërfaqshëm. Që në fillimet e mesjetës, në kohën e Heraklit e të Leonit III, u duk për një çast se Bizanti ishte në buzë të greminës. Por atëherë perandoria zotëronte forca të brendshme të pashfrytëzuara, që bënë të mundur një politikë afatgjatë rindërtimi dhe përmes furtunave të shumta ajo mundi të ruajë Azinë e Vogël, zemrën e vërtetë të perandorisë. Në këtë mënyrë jo vetëm arriti të ringjallej, por edhe të rifitojë dora-dorës hegjemoninë në det e në tokë në të gjithë pellgun lindor të Mesdheut. Porse tani perandoria ishte e mbaruar: qe shembur sistemi në të cilin në të kaluarën mbështetej forca e saj dhe baza kryesore e forcës së saj, Azia e Vogël, u braktis thuajse pa qëndresë pikërisht për këtë arsye. Vepra restauruese e Komnenëve këtu u kufizua vetëm në viset bregdetare, kurse sundimi në det u humb përfundimisht nga Bizanti pikërisht në këtë periudhë. Qoftë nga pikëpamja strategjike e qoftë nga ajo tregtare hegjemoninë e morën republikat detare italiane. Ky fakt përfaqëson kthesën historike rnë të rëndësishme të kësaj periudhe dhe nxjerr në pah epërsinë e forcave që zhvilloheshin në Perëndim dhe që do të shkaktonin katastrofën bizantine në vitet 1204. Roli prej fuqie të madhe që Bizanti u përpoq të fitonte në kohën e Komnenëve ishte pa një mbështetje të brendshme solide dhe për këtë arsye edhe rezultatet e politikës së zgjuar të Komnenëve, sado madhështore që ishin, nuk patën efekte të qëndrueshme.

Që në hapat e para të tij, Aleks Komneni e tregoi veten si një politikan me aftësi të pazakonta. Detyra e tij ishte tej mase e vështirë: duhej të rimëkëmbte një perandori me burime krejtësisht të shteruara, pa një forcë ushtarake, ndërkohë që armiqtë e sulmonin nga të gjitha krahët: normanët, peçenegët, selxhukët. Pikë së pari atij iu desh të pajtohej me idenë se gjithë Azia e Vogël kishte kaluar nën sundimin turk. Nuk i mbeti tjetër rrugëdalje, veç pas faktit të kryer, t'i njihte Sulajmanit territorin e humbur si tokë kolonizimi, për të ruajtur së paku të drejtat sovrane të Bizantit dhe për të gënjyer veten sikur zotërit e rinj të Azisë së Vogël nuk ishin një fuqi e huaj, por të federuar të perandorisë që, ashtu si peçenegët në gadishullin bizantin, ishin vendosur në ato vise me miratimin e perandorit. Alekti I i përqendroi të gjitha forcat në luftën kundër Normanëve. Pasi shtiu në dorë zotërimet bizantine në Italinë e jugut, Robert Guiskardi kishte sulmuar edhe bregun lindor të Adriatikut. Qëllimi i fundit i normanëve ishte vetë kurora perandorake e Bizantit, synim imediat ishte marrja e Durrësit, që do të hapte portat drejt Kostandinopojës. Pa forca ushtarake të mjaftueshme, pa të holla, Aleksit I iu desh të ndërmerrte menjëherë pas ardhjes në fron, një luftë ku ishte vënë në lojë vetë ekzistenca e perandorisë. U bë e domosdoshme shitja e pajisjeve kishtare për të siguruar mjetet me të cilat perandori arriti të mbledhë një ushtri që përbëhej në pjesën dërmuese të saj nga mercenarë të huaj, kryesisht anglo-normanë. As që bëhej fjalë për një përballim të luftës me forcat e veta. Aleksi nuk i kurseu përpjekjet për të gjetur aleatë kundër forcave më të shumta të armikut, e pikërisht për këtë filloi tratativat si me Grigorin VII ashtu edhe me Henrikun IV e po ashtu siguroi ndihmën e Venedikut.

Këtu u shfaq me gjithë peshën e tij faktori që tash e tutje do të përcaktonte politikën ushtarake e diplomatike të Venedikut. Republika detare duhej të siguronte me çdo kusht lirinë e lëvizjes në Adriatik dhe, për këtë të pengonte me doemos vendosjen e një fuqie të vetme në të dyja brigjet e detit. Për këtë arsye në momentin e dhënë Robert Guiskardi përfaqësonte armikun kurse Bizanti aleatin e natyrshëm të Venedikut. Por për Bizantin, mbështetja e fuqisë ushtarake të Venedikut merrte rëndësi të veçantë, pasi flota bizantine ishte dobësuar akoma më shumë se ushtria tokësore dhe në det perandona ishte bërë vërtet e pafuqishme.

Në fakt, Venediku i shkaktoi një humbje të rëndë flotës normane, duke i dhënë fund rrethimit nga deti të Durrësit. Por rrethimi vazhdoi nga toka dhe pas një fitoreje të Robert Guiskardit mbi ushtrinë e perandont (tetor 1081), qyteti ra në duart e tij. Në këtë mënyrë Guiskardi kishte hapur edhe rrugën për Kostandinopojë. Hordhitë normane depërtuan në thellësi të terntorit perandorak, përshkruan Epirin, Maqedoninë e Thesalinë dhe më në fund rrethuan Larisën. Por në pranverë 1082 Robert Guiskardi u detyrua të kthehej në Itali, ku kishte plasur një revoltë e nxitur nga përkrahësit e perandorit dhe ia kaloi komandën të birit, Boemundit. Qëndresa bizantine filloi dalëngadalë të forcohej dhe nën presionin e ushtrisë perandorake normanët filluan të tërhiqen. Ndërkohë venedikasit, aleatë të Bizantit, rimorën Durrësin. Rrjedha e mëvonshme e ngjarjeve qe punë fati. Robert Guiskardi arriti ta shuajë revoltën dhe rifilloi veprimet kundër Bizantit. Por në fillim të vitit 1085 ra viktimë e një epidemie. Trazirat që shpërthyen në Itali pas vdekjes së tij e çliruan Bizantin për një kohë të gjatë nga rreziku norman.

Venediku kërkoi çmim të lartë për ndihmën që dha. Me anë të një traktati të muajit maj 1082 dogji i Venedikut mori për vete për pasardhësit e tij titullin protosebastos, me një honorar vjetor të mirë, kurse patriku i Grados u nderua me titullin hypertimos ndërsa kisha e Venedikut me një kontribut vjetor prej njëzet libra ari. Por avantazhet më të mëdha republika i fitoi në lëmin tregtar. Venedikasit tash e tutje do të lejoheshin të tregtonin lirshëm në të gjitha viset e Perandorisë Bizantine, përfshirë vetë Kostandinopojën, pa paguar asnjë taksë doganore. Ata privilegjoheshin kështu hapur kundre tregtarëve vendas bizantinë. Veç kësaj ata fituan shumë magazina në Kostandinopojë dhe tre mole në portin tranzit për Gallatë. Në këtë mënyrë Venediku hidhte themelet e fuqisë së vet koloniale në Lindje dhe në të njëjtën kohë u hap një e çarë e thellë në sistemin tregtar të shtetit bizantin. Fakti që Venediku vazhdoi të njohë të drejtat e sovranitetit të perandorit bizantin nuk ndryshonte asgjë. Republika detare italiane do të jetë një faktor përcaktues në historinë bizantine.

Në luftën bizantino-normane luajtën një rol të rëndësishëm vendet sllave kufitare, që ishin përzier drejtpërsëdrejti në luftën midis fuqive të mëdha për hegjemoni në Ballkan. Raguza dhe qytetet e tjera dalmate, ndoshta edhe Kroacia, u hodhën në anën e normanëve. Mbreti Konstandin Bodin i Zetës pas. ngurrimesh të gjata mbështeti perandorin bizantin. Por gjatë betejës vendimtare në Durrës, qëndroi mënjanë bashkë me trupat e tij dhe në këtë mënyrë ndikoi në humbjen e bizantinëve. Më vonë ai përfitoi nga luftërat e Perandorisë Bizantine me normanët dhe peçenegët për të shtrirë sundimin e vet në Rashë e në Bosnjë. Nga Rasha filluan paskëtaj sulmet kundër territorit bizantin, të cilat paralajmëruan drejtimin e ekspansionit të ardhshëm serb si dhe zhvendosjen e qendrës serbe nga Zeta në Rashë.

Perandorit bizantin, me t'u zhdukur rreziku norman, iu desh të luftonte kundër peçenegëve, të cilët prej vitesh po i rrinin perandorisë si shpata e Damokleut. Gjendja ishte keqësuar akoma më shumë pasi hordhitë peçenege kishin gjetur dhe përkrahjen e bogomilëve në pjesën lindore të gadishullit ballkanik. Kriza arriti kulmin kur pas luftimesh të shumta e të ashpra, më 1090 peçenegët iu afruan mureve të Kostandinopojës. Sikur të mos mjaftonte kjo, kryeqyteti bizantin u sulmua njëherësh edhe nga deti. Emri i Smirnes, Çaha njëri ndër emirët trashëgimtarë të Sulajmanit, që kishte vdekur më 1085, lidhi aleancë me peçenegët dhe iu afrua me flotë Kostandinopojës. Çaha kishte jetuar në të kaluarën si rob në oborrin e Niqifor Botoniatit, ndaj i njihte mirë metodat e artit luftarak bizantin dhe e dinte mirë se sulmi vendimtar kundër kryeqytetit të perandorisë duhej dhënë nga ana e detit.

Dimri i vitit 1090-1091 ishte për Kostandinopojën e rrethuar nga toka dhe nga deti një dimër skamjeje dhe ankthi. Shpëtimi nuk mund të vinte veçse nga jashtë dhe Aleksi I qe i detyruar të zbatonte politikën tashmë të njohur por jo pa rreziqe që Bizanti zbatonte ndaj barbarëve: kundër peçenegëve thirri në ndihmë kumanët. Kumanët kishin mbërritur në stepat e Rusisë jugore pas peçenegëve dhe ucëve që, ashtu si këta të fundit, ishin një popull tipik nomad, turk nga gjuha por jo të tillë nga origjina etnike. Perandori Aleks ia besoi fatin e perandorisë krerëve të këtij populli luftarak. Kumanët e pritur me padurim erdhën në territorin bizantin në pranverë të vitit 1091 dhe më 29 prill 1091, rrëzë malit Levunion u zhvillua një betejë tepër e përgjakshme midis bizantinëve e kumanëve, nga njëra anë, dhe peçenegëve, nga ana tjetër, ku peçenegët u masakruan deri tek i fundit. Përshtypja e thellë që kjo kërdi e vërtetë bëri tek bashkëkohësit shprehet në fjalët e Ana Komnenës, e cila thotë: "Një popull i tërë, që llogaritej me dhjetëra mijëra njerëz, u shua në një ditë të vetme." Paskëtaj, unaza që ishte shtrënguar përreth Kostandinopojës u thye. Pas betejës së Levunionit u bënë hi e pluhur edhe planet e Çahës, i cili pësoi një disfatë të parë e pastaj u shpartallua përfundimisht falë një kryevepre të re diplomatike të perandorit. Ky, ashtu siç kishte ditur të nxiste kumanët kundër peçenegëve, po ashtu nxiti kundër Çahës dhëndrin e tij, emirin e Nikeas, Abul Qazim dhe nënshtroi një traktat me këtë të fundit e mandej edhe me pasardhësin e tij Kilig Arsllan, djalë i Sulajmanit.

Lirimi i Kostandinopojës bëri të mundur një fushatë kundër serbëve e në veçanti kundër Zhupanit të Rashës, Vukanit, i cili me inkursione të vazhdueshme e bënte krejt të pasigurt territorin fqinj. Por më 1094 perandon u detyrua të ndërpresë luftën dhe të kënaqej me një nënshtrim formal të Vukanit. Ish aleatët kumanë kishin hyrë në territorin bizantin dhe i ishin afruar Adrianopojës duke plaçkitur viset rreth e rrotull. Në krye të tyre ishte një pretendent i fronit bizantin që hiqej sikur ishte Konstandin Diogjeni, djalë i perandori Roman IV dhe kërkonte as më shumë e as më pak se fronin perandorak. Kjo rrethanë përbënte rrezikshmërinë e në të njëjtën kohë dobësinë e ndërmarrjes kumane. Në fakt, porsa që pretendenti, me anë të një stratagjeme ra në dorë të bizantinëve, ushtria perandorake i shpartalloi trupat kumane mbetur pa udhëheqje.

Në pjesën europiane të perandorisë, rreziqet më të mëdha ishin larguar. Edhe në Lindje po dukej sikur situata po përmirësohej, pasi shpërbërja e sulltanatit të ar-Rumit dhe luftërat e vazhdueshme midis emirëve po krijonin mundësi për ripushtimin e Azisë së Vogël nga ana e Bizantit. Por pikërisht në çastin kur Aleksi I po bëhej gati t'i përkushtohej kësaj ndërmarrjeje, ndodhi diçka që i prishi planet e perandorit dhe e ballafaqoi perandorinë me vështirësi të reja e të shumta: po afroheshin kryqtarët. Papati atë kohë qe forcuar dhe shihte tek ideja e kryqëzatës një mënyrë për të konkretizuar aspiratën e tij, që ishte shtrirja e fuqisë së vet drejt Lindjes. Thirrja e papës Urban II në koncilin e Klermonit pati një jehonë të thellë për shkak të entuziazmit fetar që kishte pushtuar Perëndimin qysh nga koha e lëvizjes reformiste kulniacense; ai i ndezi shpirtrat e besimtarëve me një pasion për të marrë rrugën për në vendet e shenjta, forca tërheqëse e të cilave por edhe gjendja e tyre e mjerë pas pushtimit të Jerusalemit nga Selxhukët më 1077, njiheshin mirë nga krishterimi perëndimor nëpërmjet pelegrinëve të shumtë që ktheheshin prej andej. Ndaj thirrja e papës gjeti jehonë të madhe tek zotërinjtë feudalë të etur për toka e për aventura si dhe tek masat e Perëndimit, të rrënuara nga vështirësitë ekonomike dhe të përfshira nga entuziazmi fetar. Krejt ndryshe nga ç'ndodhte në perëndim, ideja e kryqëzatës ashtu siç kuptohej aty, ishte fare e huaj për Perandorinë Bizantine. Lufta kundër të pafeve nuk përbënte këtu diçka të re. Prej shumë kohësh kjo luftë përbënte një detyrë të rëndë e të pashmangshme të shtetit bizantin dhe çlirimi i Tokës së Shenjtë, që kishte qenë një krahinë e hershme bizantine, u dukej bizantinëve si një detyrë e shtetit të tyre dhe jo si një detyrim i krishterimit në përgjithësi. Nga ana tjetër, skizma midis dy kishave e bënte fare të pamundur një bashkëpunim me Perëndimin. Bizanti nga Perëndimi priste vetëm mercenarë, jo kryqtarë.

Në të vërtetë, gjatë viteve të vështirë të luftës me selxhukët e me peçenegët si dhe në raste të tjera, perandori bizantin ishte përpjekur të rekrutonte forca ndihmëse në perëndim. Thuhet se atëherë ai i shkroi edhe kontit Robert të Flandrës, i cili e kishte takuar në fund të vitit 1089 apo në fillim të 1090-ës gjatë kthimit nga një pelegrinazh dhe i kishte paraqitur atij betimin e besnikërisë dhe premtimin për t'i dërguar pesëqind kalorës flamingë. Këtij qëllimi i shërbenin edhe kërkesa për ndihmë që ai i drejtoi Romës si dhe tratativat me Urbanin II për ribashkimin e kishave. As e dëshironte dhe as e priste kthesën që morën ngjarjet. Afrimi i kryqtarëve përkoi me një moment kur gjendja e perandorisë së tij ishte përmirësuar së tepërmi dhe kur edhe ai vetë ishte në gjendje të ndërmerrte një kryqëzatë. Pozita e tij prej mbrojtësi të krishterimit lindor po uzurpohej nga kryqtarët dhe perandoria e tij, që pas një lufte të gjatë e rraskapitëse mbrojtëse kishte mundur të largojë rreziqet më të afërta, po vihej përballë vështirësive të reja e të papritura. Por akoma askush nuk e parashikonte se me kalimin e kohës lufta e shenjtë e perëndimit kundër të pafeve do të kthehej në një luftë për jetë a vdekje kundër skizmatikut Bizant, por që në fillim vëllezërit perëndimorë u pritën plot dyshim. Në atë kohë flitej shpesh për mundësinë e një sulmi të ri të huaj, dhe shfaqja e kryqtarëve duket se e justifikoi këtë frikë.

Mbërritjaekryqtarëveuparalajmëruangaiashtuquajturi erenuti Amienit. Atë e ndiqte një turmë njerëzish të paorganizuar. Por qysh gjatë kalimit për në Hungari dhe në viset ballkanike, këto banda të padisiplinuara e të uritura u dhanë pas plaçkitjeve të tilla saqë u bë e nevojshme ndërhyrja e armatosur për t'i dëbuar. Më 1 gusht ato arritën në Kostandinopojë, ku vazhduan plaçkitjet e tyre, ndaj perandori urdhëroi të përcilleshin prej Bosforit. Por në Azinë e Vogël turmat e keqarmatosura të kryqtarëve u shpartalluan nga turqit dhe vetëm pak prej tyre mundën të ktheheshin në Kostandinopojë me anijet që perandori u kishte vënë në dispozicion.

Qysh nga viti 1096 filluan të mbërrijnë edhe zotërit e mëdhenj feudalë me trupat e tyre. Në Kostandinopojën mblodhajkae kalorësisë perëndimore. Mes të tjerësh qenë aty Gotfridi i Buljonit, dukë i Lorenës; konti Rajmond i Tuluzës; Hugo de Vermandua, vëlla i mbretit të Francës; Roberti i Normandisë, vëllai i mbretit të Anglisë dhe djalë i LJiljam Pushtuesi Roberti i Flandrës, djalë i të sipërpërmendurit kont i Flandrës me të njëjtin emër dhe, jo i fundit, princi norman Boemund, djalë i Robert Guiskardit. Projekti i kryqtarëve pcngonte planet e perandorit bizantin dhe mund të bëhej rrezik për perandormë.

Prandaj Aleksi I u përpoq t'i jepte atij një karakter të pranueshëm për shtetin e tij dhe u kërkoi kryqtarëve që t'i bënin atij betimin e besnikërisë sipas zakonit perëndimor dhe të merrnin përsipër t'i dorëzonin të gjitha qytetet e pushtuara që kishin qenë dikur në zotërim të Perandorisë Bizantine. Nga ana e tij perandori merrte përsipër të furnizonte kryqtarët me ushqime e pajisje ushtarake dhe la të kuptojë se edhe ai vetë do të rrëmbente kryqin dhe do të vihej në ballë të kryqtarëve me gjithë ushtrinë e tij. Më në fund të gjithë krerët e kryqtarëve, me përjashtim të Rajmondit të Tuluzës, i pranuan kërkesat e perandorit. Mbi këtë bazë, në fillim të vitit 1097 u nënshkruan marrëveshje me princat e veçantë,4’ ndër të cilët figuronte edhe Boemundi, i cili jo vetëm i pranoi pa rezerva të gjitha kushtet e vëna, por u përpoq edhe të ndi