Toka, Hapësira, Qielli
Qyteti antik
~Foustel De Coulanges
Origjina e Mendimit
~Jean Pierre Vernant
Struktura e simbolizmit ilir
~Aleksandër Stipçevic
Roma Mbretërore
~Shaban Dervishi
Republika e hershme
~Shaban Dervishi
Zgjerimet e para të Romës (753 – 350 para Jezu Krishtit)
~Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Arkeologjisë
V
XV
XX
Shqipëria Arkeologjike
~Muzafer Korkuti
Arkitektura Sepulkrale
~Apollon Baçe
Në pranverë të vitit 1396
~Oliver Jans Schmitt
Republika detare e Venedikut
~Oliver Jens Schmitt
Ajkuna kján Omerin
~Curraj – Epér (Mirash Gjoni)
Orët e Mujit
~Visaret e Kombit
Bylisi
~Neritan Ceka, Skënder Muçaj

Toka, Hapësira, Qielli

Sherr e dashuri Lufta e perëndive dhe mbretëria e Zeusit Në plendasin ateror Një ushqim pavdeksie Gjithëfuqishmëria e Zeusit Dredhitë e pushtetit Nëna universale dhe kaosi Tifoni: kriza e pushtetit suprem Fitore mbi gjigantët Frutat jetëshkurtëra Në gjykatën e Olimpit Në e keqe pa shërim

Duke tredhur Uranin sipas këshillës e me dinakërinë e së ëmës, Kroni përmbush një etapë themelore në lindjen e kozmosit. Ai ndan qiellin dhe tokën. Krijon midis qiellit e tokës një hapësirë të lirë: gjithçka që do të prodhojë toka, gjithçka që do të sjellin në jetë qeniet e gjalla, do të kenë një vend për të marrë frymë, për të jetuar. Nga njëra anë, hapësira është zhbllokuar, por edhe koha, ama, është shndërruar. Përaq kohë sa Urani rëndonte sipër Gjeas, nuk kishte brezni të njëpasnjëshme, ato qëndronin të rrasura brenda qenies që i kishte prodhuar. Që nga çasti kur Urani tërhiqet, Titanët mund të dalin nga pëqiri i nënës e të bëjnë fëmijë edhe vetë. Fillon kështu një vijimësi brezash. Hapësira është liruar dhe “qielli i yjëzuar” luan tashmë rolin e një tavani, e një lloj baldakini të madh e të errët, të shtrirë përmbi tokë. Kohë pas kohe, qielli i zi do të ndriçohet, sepse tanimë dita ndërron me natën. Herë shfaqet një qiell i zi vetëm me vezullimin e yjeve e herë, përkundrazi, ia beh një qiell i shndritshëm, vetëm me hijen e reve. p

Le t’i lëmë me kaq, hë për hë, pasardhësit e Tokës e t’u kthehemi atyre të Kaosit. Gollja lind dy femijë, njëri quhet Erebus, Ereb, tjetri Nux, Natë. Si pasardhës i drejtpërdrejtë i Kaosit, Erebi është terri i plotë, fuqia e errësirës së kulluar, që nuk përzihet me asgjë. Rasti i Natës është i ndryshëm. Edhe ajo, ashtu si Gjea, lind femijë pa u bashkuar seksualisht me askënd, sikur t’i priste në pëlhurën e vet natore: nga njëra anë është fjala për Aither - in, Eterin, Dritën e etertë dhe, nga ana tjetër, për Hemerën, Ditën, Dritën e ditës.

Erebi, bir i Kaosit, përfaqëson vetë terrin tipik të Kaosit. Por femija tjetër e tij, Nux, Nata, thërret, në të kundërt, ditën. Nuk ka natë pa ditë. Çfarë bën Nata kur pjell Aitherin dhe Hemerën? Ashtu si Erebos ishte errësira e kulluar, Aitheri është shkëlqimi në gjendje të kulluar. Aitheri është kundërtia e Erebit. Eteri i shndritshëm është ajo pjesë e qiellit ku nuk ka kurrë errësirë, ajo pjesë që u përket Olimpasve. Eteri është një dritë jashtëzakonisht e fuqishme që nuk zbehet kurrë nga asnjë hije. Përkundrazi, Nata dhe Dita me kundërvënien e tyre, mbështesin shoshoqen. Qysh kur është çliruar hapësira, Nata dhe Dita këmbejnë njëra-tjetrën, në mënyrë të rregullt. Në hyrje të botës së nëndheshme, Tartarit, gjenden portat e Natës që të shpien te banesa a saj. Pikërisht atje paraqiten njëra pas tjetrës Nata dhe Dita, përshëndetin njëra-tjetrën, dhe kalojnë më tej, pa u takuar e prekur kurrë. Kur është nata nuk është dita, kur është dita nuk është nata, mirëpo pa ditë nuk ka natë.

Ashtu si Erebosi përfaqëson errësirën e plotë e përfundimtare, Aitheri mishëron ndriçimin absolut. Të gjitha qeniet që jetojnë mbi tokë janë krijesa të ditës dhe të natës. Përveçse në vdekje, ato nuk e njohin këtë errësirë të plotë ku s’hyjnë rrezet e diellit, që është nata e Erebit. Njerëzit, kafshët, bimët jetojnë dhe natën dhe ditën në këtë lidhje kundërshtish, kurse perënditë, në kulm të qiellit, nuk e njohin këmbimin e ditës me natën. Ato jetojnë në një dritë të fortë të përhershme. Kështu, lart, perënditë qiellore në Eterin shkëlqimplotë, poshtë, perënditë e nëndheshme ose ato që janë mposhtur e degdisur në Tartar e që jetojnë në një natë të përhershme; e mandej të vdekshmit janë në këtë botë, që kombinon të dy gjendjet.

Le të kthehemi tek Urani. Çfarë i ngjet kur zë vend në majë të botës? Ai s’çiftohet më me Gjean, përveç rasteve të shirave të rrëmbyeshëm, kur derdh lëngun e vet pjellor dhe toka pjell. Ky shi bamirës e lejon tokën të lindë krijesa të reja, bimë të reja, drithëra. Mirëpo përtej kësaj periudhe, lidhja midis tokës dhe qiellit ndërpritet.

Teksa largohej nga Gjea, Urani u kishte bërë të bijve një mallkim të tmerrshëm. “Ju do të quheni Titanë, u kishte thënë (duke bërë një lojë fjalësh me foljen greqisht titaino), sepse i keni nderë ca si tepër lart krahët, do ta vuani paq krimin që bëtë duke ngritur dorë kundër atit tuaj.” Pikat e gjakut që ranë në tokë nga organi i tij i cunguar, sollën në jetë Erinitë. Këto janë fuqi primitive që kanë për funksion thelbësor të ruajnë kujtimin e poshtërimit që i bën dikush njeriut të vet e ta shpaguajnë atë, cilado qoftë koha që lypset. Këto janë hyjni të hakmarrjes për krime të kryera ndaj njerëzve të një gjaku. Erinitë përfaqësojnë urrejtjen, kujtimin - kujtesën e gabimit dhe kërkesën që krimi duhet shpaguar.

Bashkë me Erinitë, nga gjaku i plagës së Uranit, lindën Gjigantët dhe Meliait, nimfat e pemëve të mëdha të frashrit. Gjigantët janë kryesisht luftëtarë. Ata personifikojnë dhunën e luftës: duke mos e ditur se ç’janë femijëria dhe plakja, ata janë gjatë gjithë jetës në fuqinë e moshës, të dhënë pas luftës, me shijen e betejës së përgjakshme. Edhe Nimfat e frashrit, Meliadat, janë luftarake. Ato janë të prira për masakra, sepse druri i ushtave që përdorin luftëtarët gjatë betejës është pikërisht druri i pemëve ku banojnë ato. Kështu pra, nga pikat e gjakut të Uranit lindin tre tipa personazhesh që mishërojnë dhunën, ndëshkimin, dyluftimin, luftën, masakrën. Te grekët e gjithë kjo dhunë përmblidhet me një emër i cili është Eris, që nënkupton konflikte të gjithfarëllojshme e të çdo forme, apo në rastin e Erinive, mosmarrëveshjet brenda së njëjtës familje.

Sherr e dashuri

Çfarë ndodh me gjymtyrën e seksit që Kroni hodhi në det? Ajo nuk fundoset në ujin e oqeanit, noton sipër tyre, pluskon, dhe shkuma e spermës përzihet me shkumën e detit. Nga kjo shkrirje shkumore përreth seksit, që lëviz nga ta çojnë dallgët, ngjizet një krijesë e përkryer: Aferdita, hyjnesha e lindur nga deti dhe shkuma. Ajo lundron njëfarë kohe, pastaj zbret në ujdhesën e vet, në Qipro. Çapitet në rërë dhe, teksa shkon përpara, lulet më erëmuese e më të bukura mbijnë poshtë hapave të saj. Pa iu ndarë Aferditës, çapiten pas saj, Erosi dhe Himerosi, Dashuria dhe Dëshira. Ky Eros nuk është Erosi i kryehershëm, por një Eros që kërkon ndërkaq që tiparet të jenë mashkullore e femërore. Herë-herë do të thuhet që ai është i biri i Aferditës. Ky Eros ka ndërruar, pra, funksion. Roli i tij nuk është më që të sjellë në dritë atë çka ndodhej në terrin e fuqive të kryehershme, si në fillim fare të kozmosit. Tashmë ai ka për rol të bashkojë dy qenie të individualizuara qartas, me seks të ndryshëm, në një lojë erotike që parakupton një strategji dashurore me gjithë joshjen, mirëkuptimin, xhelozinë. Erosi bashkon dy qenie të ndryshme me qëllim që prej tyre të lindë një qenie e tretë, që të mos jetë identike as me njërin prind, as me tjetrin, por që të jetë pasuesja e të dyve. Ekziston, pra, tani një krijim që dallon nga ai i kohës së mëparshme. E thënë ndryshe, duke prerë seksin e të atit, Kroni krijoi dy fuqi që për grekët janë plotësuese, njëra nga të cilat quhet Eris, Grindja, kurse tjetra Eros, Dashuria.

Eris është lufta në gjirin e të njëjtës familje ose brenda të njëjtit njerëzim, konflikti dhe mosmarrëveshja në zemër të asaj që qe e bashkuar. Erosi, përkundrazi, është mirëkuptimi dhe bashkimi i atyre çka janë aq të pangjashme sa ç’mund të jenë femërorja me mashkulloren. Erisi dhe Erosi janë përftuar që të dy nga i njëjti akt themelues që liroi hapësirën, që zhbliokoi kohën, që u lejoi breznive të njëpasnjëshme të shfaqeshin në faqe të dheut: skena tanimë qe hapur plotësisht.

Tanimë të gjithë këto personazhe hyjnore, me Erisin nga njëra anë dhe Erosin nga ana tjetër, do të përballen e përleshen mes tyre. Po përse? Më shumë për të caktuar se kush do të bëhet zot i kësaj gjithësie sesa për ta ngritur vetë gjithësinë, që tashmë i ka hedhur themelet. Kush do të jetë sovrani i saj? Në vend të një rrëfimi kozmogonik që shtron pyetjet “Çfarë është fillimi i botës? Përse qe së pari Humnera? Si u mbrujt gjithë kjo që përmban gjithësia?”, brofin të tjera pyetje, të cilave rreken t’u japin përgjigje rrëfenja të tjera, shumë më dramatike. Si do të luftojnë e do të shqyhen mesvedi zotat që u krijuan dhe bënë fëm ij ë edhe vetë? Në ç ’ mëhy rë do të merren vesh? S i do ta vuaj në gabimin që bënë Titanët ndaj atit të tyre Uran, në ç’mënyrë do të ndëshkohen? Kush do ta sigurojë qëndrueshmërinë e kësaj bote të ndërtuar nga një hiç që qe gjithçka, nga një terr që qe vetë burimi i dritës, nga një zbrazëti ku lindin trupat e plotë e të ngurtë? Si do të bëhet bota e qëndrueshme, e organizuar, me qenie të individualizuara në të? Duke u larguar nga Toka, Urani i hap udhën një vijimësie të pandalshme brezash. Mirëpo, në qoftë se në çdo brez perënditë hahen me shoshoqin, bota nuk do të gjejë asnjëherë qëndrueshmëri. Lufta e perëndive duhet ta ketë një fund, me qëllim që në botë të vendoset përfundimisht rendi. Perdja ngrihet mbi luftimet për sovranitetin hyjnor.

Lufta e perëndive dhe mbretëria e Zeusit

Ja pra tek është vendosur dekori në teatrin e botës. Hapësira është liruar, koha rrjedh, brezat do të pasojnë njëri-tjetrin. Poshtë është bota e nëndheshme, pastaj toka e pamat, ujërat, rrjedha e Oqeanit që qarkon gjithçka, dhe lart një qiell i mbërthyer. Ashtu siç është toka një seli e qëndrueshme për njerëzit e kafshët, po ashtu, atje lart, qielli i etertë është një vendqëndrim i sigurt për hyjnitë. Titanët, që janë perënditë e para në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, bijtë e Qiellit, e kanë, pra, botën në dispozicion. Ata do të zënë vend lart, majë maleve të tokës, aty ku do të vendoset edhe selia e qëndrueshme e hyjnive të vogla, Najadave, Nimfave të pyjeve, Nimfave të maleve. Sekush zë vend që të veprojë.

Në kupë të qiellit gjenden hyjtë Titanë, ata që quhen Uranidë, bijtë e bijat e Uranit. Në krye të tyre qëndron më i vogli, më i riu nga perënditë, që është një hyj dinak, tinëzar, mizor. Është pikërisht ai, Kroni, që nuk ngurroi t’i priste të atit organet seksuale. Duke guxuar të kryejë këtë veprim, ai zhbllokoi gjithësinë, krijoi hapësirën, i dhajetë një bote të diferencuar, të organizuar. Ky akt pozitiv ngërthen edhe një anë të errët, është njëkohësisht një gabim që kërkon shpagim. Sepse në çastin kur Qielli u tërhoq në vendin e vet përfundimtar, ai nuk ngurroi të lëshonte kundër të bijve, perëndive të para të individualizuara, një nëmë që më pas do të përmbushet, e marrë përsipër nga Erinitë e lindura nga gjaku i gjymtimit. Një ditë do të duhet që Kroni t’ua paguajë borxhin Erinive hakmarrëse të të atit.

Pra, pikërisht më i riu, por edhe më guximtari nga bijtë, ai që i dha krahun e vet dinakërisë së Gjeas për ta shkëputur Qiellin e për ta larguar prej saj, pikërisht Kroni do të bëhet mbreti i perëndive dhe i botës. Me të, përreth tij, qëndrojnë hyjtë Titanë, më poshtë se ai, por bashkëfajtorë me të. Kroni i ka çliruar, i ka nën mbrojtjen e vet.

Dy treshe të tjera personazhesh kishin lindur po ashtu nga përqafimet e Uranit dhe Gjeas; njëlloj si vëllezërit e tyre Titanët dhe ata kishin qenë të bllokuar në pëqi të Tokës. Këta janë tre Ciklopët dhe tre Hekatonkirët. Çfarë ngjet me ta? Gjithçka lë të hamendësohet se Kroni, ky hyj xheloz e i lig, gjithmonë në përgjim e në pritë, me frikën se mos po thurin ndonjë paudhësi kundër tij, i lidh ata me zinxhirë. Ai i lidh mirë e bukur me vargonj të tre Ciklopët, tre Hekatonkirët, e i degdis në botën e ferrit. Përkundrazi, Titanët dhe Titanidat, vëllezër e motra, do të bashkohen në marrëdhënie seksuale; sidomos Kroni me njërën prej tyre, Rean. Kjo e fundit shfaqet si një lloj Gjea e dytë. Rea dhe Gjea janë dy fuqi të kryehershme e të aferta. Megjithatë, diçka i dallon: Gjea ka një emër të qartë për çdo grek, Gjea quhet Tokë dhe është dheu. Ndërkohë që Rea është një person, i individualizuar, me një emër që nuk mishëron asnjë element natyror. Rea përfaqëson një aspekt më antropomorf, më njerëzor, më të veçantë se Gjea. Por, në thelb, Gjea dhe Rea janë si nënë e bijë, janë shumë të përaferta, shumë të ngjashme.

Në plendasin ateror

Kroni çiftëzohet me Rean dhe do të lindë, pra, edhe ai femijë, të cilët do të sjellin në jetë femijë të tjerë. Ata do të formojnë një brezni të re perëndish, brezninë e dytë të perëndive të individualizuara, me emrat, marrëdhëniet, fushat e veta të ndikimit. Mirëpo Kroni, mosbesues, mendjezi e në merak për pushtetin e vet, nuk ka besim te të bijtë. Ai u druhet, për më tepër se Gjea e ka paralajmëruar. Nënë e të gjitha hyjnive të kryehershme, ajo i di të gjitha të fshehtat e kohës, rrok e dallon atë çka, nga errësira e rrudhave të saj, del dalëngadalë në dritë. Ajo e njeh që më parë të ardhmen. Gjea e ka paralajmëruar të birin se kishte rrezik që ai të binte vetë viktimë e njërit prej femijëve të tij. Njëri nga të bijtë, më i fortë se ai vetë, do ta zbresë nga froni. Si rrjedhojë, gjithëfuqia e Kronit është gjithëfuqi e përkohshme, prandaj ky, shumë i shqetësuar, merr masat e veta. Sapo i lind një femijë, e kullufit, e gllabëron, e gëlltit në barkun e vet. Të gjithë femijët e Kronit e të Reas janë përpirë kështu në plëndësin atëror.

Natyrisht, nga kjo gjë Rea nuk ndiehet më e kënaqur nga ç’qe ndjerë Gjea nga sjellja e Uranit, që nuk i linte femijët e saj të dilnin në dritë. Urani dhe Kroni, në njëfarë mënyre, e hedhin pjellën e vet në natën e paralindjes. Ata nuk duan që ajo të harliset në dritë, porsi një pemë që, duke buitur nga dheu, e çon jetën midis qiellit e tokës. Sipas këshillës së Tokës, Rea vendos të marrë masa për të shmangur sjelljen mizore të Kronit. Prandaj, ajo zë e vret mendjen për ndonjë dredhi, hile, mashtrim a gënjeshtër. Duke vepruar kështu, ajo i kundërvë Kronit po atë tipar që e përkufizon, sepse ai është perëndi e dinakërisë, hyj i mashtrimit dhe i dyfytyrësisë. Kur po lind i fundmi i femijëve, Zeusi (djali më i ri) - ashtu siç qe Kroni djali më i ri i Uranit - Rea shkon në Kretë ku lind në fshehtësi. Foshnjën ua beson disa qenieve hyjnore, Najadave, që marrin përsipër ta rrisin në një shpellë me qëllim që Kroni të mos ketë pikë dyshimi e të mos i dëgjojë të qarat e njomëzakut të sapolindur. Mandej, meqë britmat e femijës po rriteshin rrufeshëm, Rea u kërkoi disa hyjve meshkuj, Kuretëve, të qëndronin përpara shpellës, të hidhnin valle luftarake rrie qëllim që vringëllima e armëve e zhurmëria tok me këngët ta mbysnin kumbimin e zërit të Zeusit njomëzak. Për rrjedhojë, Kroni nuk dyshon kurrgjë. Mirëpo,

meqë ai e di mirë se Rea qe shtatzënë, pret të shohë vogëlushin e fundit që ajo ka lindur e që duhet t’ ia tregojë. Atëherë, çfarë i çon ajo? Një gur. Një gur që e ka fshehur në pelena foshnjeje. I thotë Kronit: “Ki kujdes, është i brishtë, është vocërrak” dhe hop, me një të gëlltitur, Kroni e kapërdin gurin e mbështjellë në shpërgënj. Kështu tani gjithë pjellat e tij e të Reas, ndodhen brenda barkut të Kronit, madje edhe guri.

Ndërkaq, në Kretë, Zeusi po rritet e po bëhet i fortë. Kur mbërrin në moshën e pjekurisë së plotë, na i shkrep në kokë ta ndëshkojë Kronin për krimin që ka bërë karshi femijëve të vet, si dhe ndaj Uranit, të cilin e ka sakatuar si mos më keq. Si t’ia bëjë? Zeusi është fill i vetëm. Ai do që ta bëjë Kronin të nxjerrë nga goja, të vjellë atë mori fëmijësh që ka në bark. Përsëri, falë dredhisë, do t’ia dalë mbanë, dredhisë që grekët e quajnë meëtis, domethënë ajo lloj zgjuarsie që di të sajojë që më parë gjithfarë marifetesh, për ta mashtruar njeriun që ke përballë. Dredhia e Zeusit synon t’i japë Kronit një farmakon, një bar për të cilin do t’i thonë se është një porcion magjik, por që në të vërtetë, është një bar që shkakton vjellje. Këtë ia jep Rea. Me ta gëlltitur, Kroni nis të vjellë gurin, pastaj vjell Hestian, që është e para, pastaj gjithë morinë e perëndive dhe perëndeshave në kahun e kundërt të moshës. Më i madhi në moshë është në fund, kurse më e reja është fill pas gurit. Duke i nxjerrë jashtë, Kroni përsërit, sipas mënyrës së vet, lindjen e të gjithë femijëve që Rea kishte sjellë në jetë.

Një ushqim pavdeksie

Ja pra, tek janë mbledhur tok një grup hyjsh e hyjneshash, që vijnë e vihen në radhë përbri vëllait të tyre, Zeusit. Fillon kështu ajo që mund të quhet lufta e perëndive, domethënë përballja e tyre në një përleshje, së cilës për shumë kohë nuk i dihet fati e që zgjat përafersisht plot dhjetë “mote të gjatë” (domethënë me mizëri vitesh, meqë moti i gjatë zgjat njëqind, madje një mijë vjet).

Nga njëra anë, në krah të Kronit, mblidhen perënditë e tjera Titane, nga ana tjetër, përreth Zeusit, qëndrojnë ata që quhen Kronidë apo Olimpias, nga që banojnë në malin e Olimpit. Secili e ka ngritur vendqëndrimin, kampin e tij, në majë të një mali e të gjithë luftojnë gjatë, përderisa fitorja nuk anon qartas as nga njëri krah, as nga tjetri. Pra, teatri i botës jo vetëm që është ngritur, por, ndërkaq është pushtuar, është copëtuar nga kjo luftë që s’ka të sosur midis brezit të parë të perëndive dhe fëmijëve të tyre. Edhe këtu hyn dredhia. Ka shumë përleshje në këtë betejë të çuditshme midis fuqish hyjnore. Eshtë e sigurt që fitorja do t’i përkasë kampit që do të ketë jo vetëm forcën e vrazhdë, por edhe zgjuarsinë e hollë. Rolin vendimtar në këtë betejë fatpaprerë nuk e luajnë dhuna e epërsia e forcës, por dredhia dhe dinakëria. Prandaj, që të arrijë fitoren Zeusi ka nevojë të lidhë aleancë me një tjetër personazh, Prometeun (që do të quhet edhe Titan, paçka se i përket brezit të dytë - ai është i biri i Titanit Japet); Prometeu do të sjellë në krahun e Zeusit pikërisht çfarë i mungon ende, domethënë dinakërinë. Kjo metise, mendja e zgjuar e dinake, mundëson para së gjithash kurdisjen paraprake të ngjarjeve, në mënyrë që ato të ndodhin pikërisht ashtu siç na i ka ënda.

Gjea, ajo nënëmadhe sa e zymtë aq edhe ndriçuese, memece e veçanërisht fjalëshumë, i shpjegon Zeusit që, për të fituar, ai duhet të bëjë për vete ca qeriie të një gjaku me Titanët por që nuk janë në kampin e Titanëve. E ka fjalën për tre Ciklopët dhe tre Hekatonkirët. Sepse këta hyj Titanë janë perëndi të kryehershme, që kanë ende gjithë ashpërsinë e fuqive natyrore dhe, për t’i mposhtur e nënshtruar fuqitë e pështjellimit, duhet përvetësuar forca e pështjellimit. Qeniet që janë kryekëput të arsyeshme e të rregullta nuk do t’ia dilnin dot mbanë. Zeusi ka nevojë për aleatë që mishërojnë fuqitë e vrazhdësisë së dhunshme e të çrregullsisë me pasion, që Titanët

23 Gjithësia, Perënditë, Njerëzit përfaqësqjnë.

Prandaj, Zeusi i zgjidh, i çliron Ciklopët dhe Hekatonkirët që, qysh nga ai çast, janë gati t’i vijnë në ndihmë. Por, megjithatë, konflikti nuk merr fund me kaq. Për t’i pasur aleatë besnikë, Zeusi duhet t’u japë atyre jo vetëm lirinë e lëvizjes, pasi i ka nxjerrë nga biruca e errët, ku Kroni i mbante të fshehur, por edhe sigurinë se, nëse luftojnë përkrah tij, do të gëzojnë të drejtën për nektar dhe ambroz, domethënë për një ushqim pavdekësie.

Këtu shfaqet përsëri ajo tema e ushqimit që ka luajtur tashmë një rol të madh: Kroni, me oreks të papërmbajtshëm, kullufiste të bijtë, i hante si ushqim. Aq shumë e kishte merak ta mbushte plëndësin, saqë, edhe kur i dhanë në vend të foshnjës një gur, e kapërdiu edhe atë. Hekatonkirët dhe Ciklopët, që janë të të njëjtit brez me Titanët, Zeusi i bën perëndi të vërteta olimpase duke u dhënë privilegjin e një ushqimi pavdekësie. Sepse ajo çka karakterizon hyjtë olimpas është se, ndryshe nga kafshët që hanë çfarëdo, ndryshe nga njerëzit që do të ushqehen me bukë, verë e mish të bërë fli sipas ritit, perënditë s’kanë nevojë të ushqehen, e thënë më saktë, ato thithin një shujtë pavdekësie që i shkon për shtat gjallërisë së tyre të brendshme që, ndryshe nga gjallëria e njerëzve, nuk shter kurrë e nuk e njeh lodhjen. Pas një pune, njerëzit kanë uri dhe etje, atyre u duhet t’i mbushin përsëri bateritë. Perënditë nuk e kanë këtë hall të vazhdueshëm. Përkundrazi, ato kanë një formë ekzistence të vazhdueshme. Duke iu dhënë Hekatonkirëve e Ciklopëve nektar dhe ambroz, v&e